'Op zoek naar Caravaggio'

Negendaagse kunstreis

met verblijf in luxe 4 en 5-sterren hotels in Rome, Napels, Malta en Sicilië

Vliegreis van maandag 23 maart tot en met dinsdag 31 maart 2020  (9 dagen)



Dit is dé ultieme reis en unieke mogelijkheid om de wereldberoemde kunstenaar Caravaggio uitgebreid te leren kennen. U zult tijdens deze grondige ontdekkingstocht letterlijk en figuurlijk in de voetsporen treden van de vermaarde schilder, die als grondlegger van de barokke schilderkunst gezien wordt. U komt onder leiding van verschillende kenners op talloze plekken waar Caravaggio actief is geweest en waar tegenwoordig zijn opmerkelijke werken veelal nog op de originele locaties te zien zijn namelijk in de steden Rome en Napels maar ook op de eilanden Malta en Sicilië.
U maakt tijdens deze reis ook kennis met de tijdgenoten van Caravaggio en met de kunstenaars die door deze grote meester geïnspireerd werden, zoals bijvoorbeeld de Utrechtse Caravaggisten waaronder Gerard van Honthorst en Dirck van Baburen. Ook leert u meer over de de tijdgeest waarin Caravaggio leefde en waarom zijn manier van werken zo populair werd. 

Caravaggio was een echte vernieuwer en een fenomeen. Zonder deze intrigerende kunstenaar zou het verloop van de kunstgeschiedenis er heel anders uitgezien hebben.  


Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610), zoals de kunstenaar voluit heette, startte zijn carrière in Rome waar hij al vrij vlot veel roem vergaarde. Hij realiseerde hier namelijk verschillende altaarstukken in kerken in het centrum van de 'Eeuwige Stad', waarvan er verschillenden trouwens nog steeds op de originele locaties te bewonderen zijn en die we tijdens onze reis onder deskundige begeleiding gaan bezoeken. Op de betreffende schilderijen kreeg Caravaggio in zijn tijd zowel positieve als negatieve reacties; een deel van het volk had moeite met het feit dat hij Jezus en de christelijke heiligen uitbeeldde als 'gewone mensen' van vlees en bloed, zo werd zelfs de onderkant van hun vuile voeten door Caravaggio soms onverhuld op het werk vastgelegd. Echter een aantal kardinalen vond deze vernieuwende manier van schilderen zeer bijzonder waardoor zij hem allerlei belangrijke opdrachten gaven.

Niet alleen zijn religieuze werken uit die tijd zijn heel bijzonder maar ook de sensuele schilderijen van jonge knapen die model stonden voor onder meer de wijngod Bacchus, voor de jeugdige Johannes de Doper of voor de Bijbelse David zijn uitzonderlijk in hun soort. Dit soort werken hangt in verschillende musea in Rome en die gaan we uiteraard ook ter plekke nader bestuderen.

Caravaggio blijkt echt een heethoofd te zijn geweest en tijdens één van zijn vele gevechten had hij (in Rome) iemand om het leven gebracht. Om uit handen van justitie te blijven vluchtte hij naar het zuiden van Italië en kwam in eerste instantie in Napels terecht alwaar hij gelijk enige opdrachten kreeg. Uiteraard bezoeken we ook de werken van hem die zich in Napels bevinden. Echter onze reis gaat nog veel verder want Caravaggio besloot om Napels te verruilen voor het eiland Malta en daarom reizen we naar dat eiland. In Malta gaan we ter plekke onder meer het monumentale werk 'De onthoofding van Johannes de Doper' (1608) bekijken dat hij speciaal voor het Oratorium van de St. John's Co-Cathedral in Valletta schilderde. Op Malta werkte zijn opvliegende karakter weer tegen hem en belande hij in de gevangenis wegens belediging van een belangrijke ridder van de Maltezer Orde. Caravaggio wist te ontsnappen en vluchtte vervolgens naar het eiland Sicilië en daarom gaat onze ontdekkingsreis ook hier naar toe. Op Sicilië vervaardigde hij een aantal indrukwekkende altaarstukken en die mogen bijna vanzelfsprekend niet op ons reisprogramma ontbreken. Op Sicilië eindigde zowel de carrière van Caravaggio als ook onze reis want tijdens zijn terugtocht vanaf daar naar Rome zou hij komen te overlijden. 
Na onze uitgebreide tour kunt u met recht zeggen dat u een echte 'Caravaggio-kenner' bent en zult u voortaan met hele andere ogen naar deze periode in de kunstgeschiedenis kijken. Natuurlijk zult u en passant  kunnen genieten van alle andere beroemde bezienswaardigheden die u passeert tijdens deze fantastische reis, wat uw beeld van de alle bezochte plaatsen nog completer maakt. 

Kortom, dit wordt echt een unieke ervaring om nooit te vergeten!

De route van onze Caravaggio-ontdekkingstocht

Portret van Caravaggio in 1621, door Ottavio Leoni

'Jongen met fruitmand' (1593-1594), Palazzo Borghese



De drie altaarstukken in de 'Contarelli-kapel' in de kerk 'San Luigi dei Francesi'

In de Contarelli-kapel van de kerk San Luigi dei Francesi, die trouwens niet ver van het beroemde Piazza Navona is gelegen, hangen drie opvallende altaarstukken die Caravaggio schilderde in opdracht van kardinaal Francesco Maria Del Monte. Het ensemble bestaat uit scènes uit het leven van de heilige Matteüs. Twee grote imponerende werken verbeelden het moment van 'De Roeping van Matteüs' en 'Het martelaarschap van Matteüs'. Bij het eerst genoemde werk laat Caravaggio knap zien hoe het opvallende clair-obscur werkt. Christus ontmoet de tollenaar Matteüs in een donkere kelder en een strook buitenlicht, dat vanaf rechts boven naar binnen schijnt, geeft het tafereel zijn enorme uitbeeldingskracht en het is daarom wellicht één van de beroemdste schilderijen van Caravaggio geworden. Er tegenover hangt 'Het martelaarschap van Matteüs' dat opvalt door zijn typische barokke dramatiek en sommigen menen dat hierop een zelfportret van de grote meester te zien is. Het derde kunstwerk hangt tussen de twee monumentale altaarstukken in en dit representeert Matteüs terwijl hij door een engel het evangelie 'ingefluisterd' krijgt. Dit schilderij heeft Caravaggio als laatste in deze Matteüs-reeks voor de Contarelli-kapel geschilderd. Het is bekend dat een eerdere versie van de schrijvende Matteüs door kardinaal Del Monte werd afgekeurd. Dit 'afgekeurde schilderij' bevond zich jarenlang in het Kaiser-Friedrich-Museum in Berlijn en is helaas tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. Toch kunnen we aan de hand van een (zwart-wit) reproductie een goed beeld krijgen wat welke wijzigingen Caravaggio heeft toegepast om uiteindelijk tot de definitieve versie te komen die wij tegenwoordig hier in Contarelli-kapel kunnen bewonderen.

'De roeping van Matteüs' (1600)

'Het martelaarschap van Matteüs' (1601)

'Matteüs en de engel' (1602)



Twee altaarstukken van Caravaggio in de 'Santa Maria del Popolo'

In de Augustijner kerk Santa Maria del Popolo, gelegen aan het gelijknamige plein, bevinden zich twee indrukwekkende altaarstukken van de hand van Caravaggio. Met veel dramatiek en emotie heeft Caravaggio 'De Kruisiging van Petrus' en 'De Bekering van Paulus' geschilderd en ze sieren de zijmuren van de 'Cerasikapel'. Opvallend is het feit dat Caravaggio in eerste instantie van beide schilderijen een eerdere versie heeft gemaakt maar die werden waarschijnlijk door zijn opdrachtgever Monseigneur Tiberio Cerasi, die een belangrijke adviseur van de paus was, niet goed bevonden. Cerasi kocht trouwens deze kapel in de kerk Santa Maria del Popolo om uiteindelijk hier zijn laatste rustplaats te creëren. Hij gaf in dit kader niet alleen Caravaggio opdracht tot het maken van twee panelen maar ook Annibale Carracci werd gevraagd om het hoofdaltaarstuk te schilderen en het plafondfresco van de kapel te vervaardigen. Toch 'winnen' de twee altaarstukken van Caravaggio in de 'Cerasikapel'  qua verbeeldingskracht en stijl het van het werk van zijn collega Carracci. Bijzonder om te vermelden is dat deze twee werken van Caravaggio zijn gemaakt op cipressenhout. Caravaggio hield zich trouwens aan de afgesproken tijd om de schilderijen te voltooien, namelijk binnen acht maanden. Dat is knap, want hij had in die tijd ook nog allerlei andere opdrachten waar hij aan moest werken.

'Cerasikapel' in de kerk 'Santa Maria del Popolo'

'De Kruisiging van Petrus' (1601)

'De Bekering van Paulus' (1601)



Caravaggio in de andere kerken van Rome

Naast de reeds genoemde werken in de San Luigi dei Francesi en de Santa Maria del Popolo zijn er nog twee kerken in Rome waar schilderijen van Caravaggio te zien zijn. De eerste kerk die in in dit kader genoemd dient te worden is de Sant'Agostino waar een opmerkelijk altaarstuk te bewonderen is met de titel 'Madonna di Loreto'. De voorname familie Cavaletti gaf Caravaggio opdracht in 1604 om voor hun familiekapel in de kerk Sant'Agostino een altaarstuk te schilderen waarop een Madonna met Christuskind te zien moest zijn , die diende te verwijzen naar het "Wonder van het Italiaanse plaatsje Loreto". De genoemde plek was in die tijd een populair bedevaartsoord en daarom zien we uiteindelijk op het paneel twee geknielde, biddende pelgrims bij een hele menselijke Madonna met een bijna levensechte Jezusbaby. Vanwege de opvallend geschilderde bedevaartgangers wordt het werk ook wel eens 'Madonna dei Pellegrini' genoemd. We gaan tijdens onze reis hier ter plekke onder meer eens bekijken of het Christuskind niet een beetje te veel uit de kluiten is gewassen en of de vuile voeten van de pelgrims toch eigenlijk niet de kapel ontheiligen.

Een andere kerk waar van origine ook een schilderij van Caravaggio hangt is de Santa Maria della Concezione dei Cappuccini op de Via Veneto en zoals de naam van de kerk al doet vermoeden is deze in handen van de Kapucijner orde. Paus Urbanus VIII liet de kerk bouwen voor zijn broer 

Antonio Marcello Barberini, die hier Kapucijnermonnik was. In die tijd kreeg Caravaggio de opdracht om 'Sint Franciscus in Gebed' (1605) voor deze kloosterkerk te schilderen. Er treedt echter een raadsel op als blijkt dat er van dit werk momenteel drie versies bestaan waarvan naast het werk van deze Kapucijnenkerk ook nog een bijna identiek exemplaar enkele tientallen meters verderop in het Palazzo Barberini hangt. Wij zullen tijdens onze ontdekkingstocht de twee werken van 'Sint Franciscus in Gebed' (1605) gaan bestuderen. Zijn alle schilderijen met Franciscus wel echte van de hand van Caravaggio?
Als we trouwens in de genoemde Kapucijnenkerk zijn dan bekijken we ook een altaarstuk van een belangrijke navolger van Caravaggio. In één van de zijkapellen heeft de Nederlander Gerard van Honthorst een schilderij gemaakt met de titel 'De Bespotte Christus'. We kunnen duidelijk ter plekke zien dat Van Honthorst met recht een Caravaggist genoemd mag worden. 

'Madonna di Loreto' (1604-1606) in kerk Sant'Agostino'

Detail met vieze voeten op de 'Madonna di Loreto'

'Sint Franciscus in Gebed' (1605)



De rijke verzameling van schilderijen van Caravaggio in de 'Galleria Borghese'

Een plek in Rome waar u echt de meeste schilderijen van Caravaggio aantreft is in de Galleria Borghese. Maar liefst zeven werken van de grondlegger van de Barok heeft dit museum in zijn collectie. Caravaggio was niet alleen maar geliefd bij kardinaal Del Monte, maar er waren nog meer bewonderaars van zijn manier van uitbeelden. Een andere belangrijke verzamelaar die zich al spoedig aandiende was Scipione Borghese, een rijke telg uit de Borghese-familie en de neef van Paus Paulus V. Tijdens het pontificaat (1605-1621) van deze Borghese-paus brak een gouden tijdperk aan voor de familie Borghese. Allereerst werd Scipione door zijn oom tot kardinaal benoemd en hierna werd hij degene die het hele familievermogen ging beheren. Scipione liet een enorm luxueus privé-park op de heuvel Mincio aan de rand van het oude centrum van Rome aanleggen en rond 1612 begon hij op deze plek met de bouw van een grote villa die Scipione’s kunstcollectie zou gaan herbergen. Dit gebouw is tegenwoordig bekend als de Galleria Borghese

Scipione Borghese was zo'n fan van Caravaggio dat hij er alles aan deed om zoveel mogelijk schilderijen van hem te bemachtigen. De 'Zieke Bacchus' (1594) en 'Jongen met een Fruitmand' (1593) waren in eerste instantie in bezit van Caravaggio's leermeester Giuseppe Cesari. Scipione liet hem echter gevangen zetten tot het moment dat Giuseppe de genoemde werken over zou dragen. Uiteindelijk zwichtte Giuseppe Cesari en kreeg zijn vrijheid terug en Scipione was twee 'Caravaggios' rijker. Achter de rest van de schilderijen van Caravaggio in de verzameling van Galleria Borghese zitten gelijksoortige verhalen die we ter plekke uiteraard verder zullen gaan uitdiepen.

'Zieke Bacchus' (1594). Is dit een zelfportret?

'Johannes de Doper' (1610)

'De Schrijvende Heilige Hieronymus' (1606)


'Madonna van de Palafrenieri' (1606)

'Portret van paus Paulus V' (1606)

'David met het hoofd van Goliath' (1610)



De Caravaggio's in de collectie van 'Palazzo Doria Pamphili'

De machtige kardinaal Camillo Pamphili (1622-1666) was een neef van Paus Innocentius X en een verwoed kunstverzamelaar. Toen hij besloot te trouwen met de rijke adellijke Olimpia Aldobrandini moest hij weliswaar zijn kardinaalsfunctie opgeven echter een schitterend stadspaleis van zijn vrouw, genaamd Palazzo Doria Pamphili aan de Via del Corso in Rome, viel hem op dat moment ten deel en bood plek om zijn groeiende kunstcollectie te herbergen. Hiertoe behoorde in die tijd vier werken van Caravaggio en dat zijn er tegenwoordig nog maar drie, waarvan 'De Rust tijdens de Vlucht naar Egypte' (1596) en 'De Boetvaardige Maria Magdalena' (1596) de belangrijkste zijn. De 'Johannes de Doper' (1602) wordt door sommige Caravaggio-kenners betwist op zijn echtheid en er wordt gezegd dat dit een identieke kopie is van het origineel dat tegenwoordig in het Capitolijns Museum hangt. We zullen deze twee versies van 'Johannes de Doper' tijdens onze reis bestuderen en ons oordeel geven over of ze beiden daadwerkelijk van de grote meester zijn. 

'De Rust tijdens de Vlucht naar Egypte' (1596)

'De Boetvaardige Maria Magdalena'  (1596)

'Johannes de Doper' (1602) in Palazzo Doria Pamphili



De Caravaggio's uit de collecties van 'Palazzo Barberini' en 'Palazzo Corsini'

De collectie van de Galleria Nazionale d’Arte Antica bezit vier werken van Caravaggio en de verzameling is verdeeld over twee bijzondere locaties namelijk  het imposante Palazzo Barberini en het fraaie Palazzo Corsini. In het eerst genoemde stadspaleis stelt men meestal drie schilderijen van Caravaggio tentoon waarbij 'Judith onthoofdt Holofernes' (1599) het meest opvallend en in het oog springend is. Het werk beeldt het Bijbelverhaal uit van Judith die de Assyrische generaal Holofernes het hoofd afsnijdt terwijl de oude dienstmeid klaar staat met een lap om het hoofd in op te bergen. Schitterend is de vastberaden gefronste blik van Judith en gruwelijk is de laatste noodkreet van Holofernes. Ook de moeite waard zijn op deze plek 'Narcissus' (1599) en 'Sint Franciscus in meditatie' (1606), waarvan een klein stukje verderop in de kerk Santa Maria della Concezione dei Cappuccini een andere versie hangt die bijna gelijk is.

Voor het vierde schilderij van Caravaggio getiteld 'Johannes de Doper ' (1604) uit de collectie van de Galleria Nazionale d’Arte Antica moeten we naar het Palazzo Corsini wandelen. Dit werk past in een reeks waarbij Caravaggio jonge jongens als  Johannes de Doper schilderde, meestal half ontkleed en telkens in verschillende poses. We gaan ons ter plaatse onder meer de vraag stellen waarom Caravaggio zo vaak sensuele halfblote jongelingen schilderde.

'Narcissus' (1599) uit Palazzo Barberini

'Judith onthoofdt Holofernes' (1599) Palazzo Barberini

'Johannes de Doper ' (1604) uit Palazzo Corsini



Twee werken van Caravaggio in het 'Capitolijns Museum'

In de pinacotheek van het Capitolijns Museum bevinden zich ook twee interessante schilderijen van Caravaggio. Het eerste werk kennen we onder de Nederlandse titel 'De waarzegster' (1594). Een vrouw, waarschijnlijk een zigeunerin, voorspelt de toekomst van een jongeman. Als u goed kijkt ziet u dat zij zonder dat de man het door heeft behendig zijn ring steelt. Een tweede exemplaar die hier precies op lijkt, ook van de hand van Caravaggio, bevindt zich tegenwoordig in het Louvre in Parijs, echter dit werk in het Capitolijns Museum lijkt de meeste uitdrukkingskracht te hebben. Het tweede schilderij in het Capitolijns Museum is wederom een Johannes de Doper, wat een favoriet onderwerp van Caravaggio was. Deze Johannes de Doper die een bok omhelst werd gemaakt in opdracht van een goede vriend van Caravaggio, de edelman Ciriaco Mattei, die bekend stond als een echte kunstliefhebber en dito verzamelaar. Er is een gelijkend tweede schilderij dat hangt in het Palazzo Doria Pamphili en beiden worden aan de grote meester toegeschreven. Het is echter wel frappant dat ze nagenoeg hetzelfde zijn en de vraag reist dan ook of ze alle twee door Caravaggio zijn vervaardigd. Wij zullen ze beiden kritisch onderzoeken. 

'De waarzegster' (1594) uit het Capitolijns Museum

De twee werken van Caravaggio, Capitolijns Museum

Johannes de Doper (1602) in het Capitolijns Museum



Andere belangrijke plekken in Rome

Tijdens verschillende stadswandeling die wij tijdens deze reis in Rome maken komen we langs allerlei plekken waar Caravaggio actief is geweest, we zien onder meer waar hij woonde en werkte. Zo passeren we het Palazzo Madama, waar eind 16de eeuw kardinaal Francesco Maria Del Monte woonde. Del Monte was een groot fan van Caravaggio en hij gaf hem verschillende schilderopdrachten. De band tussen Delmonte en Caravaggio was zo groot dat de kardinaal hem rond 1595 zelfs in huis nam. In de tijd dat Caravaggio in Palazzo Madama woonde kreeg hij de opdracht om in de naastgelegen kerk San Luigi dei Francesi drie altaarstukken te schilderen. Kardinaal Del Monte was behalve een groot kunstliefhebber ook wetenschapper en alchemist. Vanwege die reden had hij op een andere plek in Rome, niet ver van de huidige Via Veneto, op de bovenste verdieping van een casino dat hij bezat, een alchemiekamer waar hij onder andere destilleerapparatuur had geïnstalleerd. Hij vroeg de toen nog jonge Caravaggio om het plafond aldaar te beschilderen. Caravaggio deed dit niet met een fresco, maar met olieverf. Deze plafondschildering is dus echt een unicum, het is namelijk de enige muurschildering die Caravaggio ooit maakte. Caravaggio werkte tussen november 1596 en september 1597 aan het stuk waarop in het juiste perspectief, dus alsof je de figuren van onderaf ziet, Jupiter, god van de aarde, Neptunus, god van het water, en Pluto, god van de onderwereld te zien zijn. Men zegt dat alle drie de godenfiguren telkens een zelfportret van Caravaggio zijn. In de loop der eeuwen kwamen er dikke lagen roet en vuil over deze bijzondere schildering en raakte het min of meer in de vergetelheid. Toen men het hele casino in 1990 ging restaureren werd de plafondschildering toevallig herontdekt. Tegenwoordig wordt deze plek Casino dell'Aurora genoemd naar een ander kunstwerk dat zich in een nabij gelegen vertrek bevindt en dat is een fresco van Aurora ('De dageraad'), van de hand van de schilder Guarcino. Het Casino dell'Aurora is een onderdeel van een voormalige domein vanVilla Ludovico en zo heet ook de wijk waar het tegenwoordig staat. De huidige eigenaar van Casino dell'Aurora is de Prinses van Piombino en het is dus nog in privébezit. Slechts bij uitzondering en op afspraak is het gebouw te bezoeken. Natuurlijk worden wij hier tijdens onze Caravaggio-reis ontvangen door de prinses zelf die u met trots haar eigen 'Caravaggio' zal laten zien. 

Vanaf  1595 woonde Caravaggio in 'Palazzo Madama'

Jupiter, Neptunus en Pluto in 'Casino dell'Aurora'

De prinses van Piombino zal u ontvangen in haar palazzo



Nederlandse kunstenaars die zich door Caravaggio lieten beïnvloeden

Al tijdens zijn leven reikte Caravaggio’s roem tot ver buiten Italië en jonge schilders uit heel Europa trokken naar de ‘Eeuwige Stad’ om kennis te nemen van de vernieuwende manier van schilderen van deze geniale kunstenaar. De werken van Caravaggio waarvan onder andere het realisme, de expressieve dramatiek en het clair obscurebelangrijke onderdelen waren, moest je namelijk met eigen ogen eens gezien hebben. Caravaggio kreeg al aan het begin van de zeventiende eeuw talloze navolgers uit allerlei Europese landen, kunstenaars die tegenwoordig bekend staan als de zogenaamde ‘Caravaggisten’.

Drie jonge Utrechtse schilders besloten ook om naar Rome te gaan en dit waren Dirck van Baburen, Hendrick ter Brugghen en Gerard van Honthorst. Zij togen zogezegd naar de stad om het werk van de grote meester Caravaggio te aanschouwen en te leren van zijn manier van schilderen. De drie Nederlanders werden ter plekke al enorm gewaardeerd omdat zij de wijze van schilderen van de inmiddels overleden Caravaggio wisten te toe te passen en ze kregen belangrijke opdrachten in Rome. Van Gerard van Honthorst, die door zijn lichtgebruik ook wel "Gherardo della Notte" werd genoemd, is nog een aantal werken op de plekken in Rome te bewonderen waarvoor ze gemaakt zijn. Verschillende van die altaarstukken van de ‘Utrechtse Caravaggisten’ gaan wij tijdens onze reis in Rome bekijken. 

'De Bespotte Christus' (1613), Gerard van Honthorst

‘De Onthoofding van Johannes de Doper’ (1618)

‘De Extase van Paulus’ (1618), Gerard van Honthorst



Werken van Caravaggio in de stad Napels

Doordat Caravaggio in 1606 in Rome tijdens een uit de hand gelopen vechtpartij iemand vermoord had besloot hij te vluchten met als eerste bestemming Napels. Dankzij zijn connecties bij de adellijke familie Colonna kreeg Caravaggio in Napels al direct een aantal opdrachten en werd hij ook hier in korte tijd mateloos populair. Een organisatie waarvoor hij bijvoorbeeld aan het werk ging was de kerkelijke liefdadigheidsinstelling Pio Monte della Misericordia. Deze instelling bestelde bij hem een werk voor hun kerk in het oude centrum van Napels. Zij wilden de 'Zeven werken van Barmhartigheid' op doek vastgelegd hebben en in eerste instantie zouden er zeven verschillende schilderijen gemaakt worden. Echter Caravaggio besloot om alle werken samen te voegen in één enorm schilderij. Dit gigantische altaarstuk hangt tegenwoordig op de originele plek waar het voor was bedoeld namelijk in de kapel van de stichting Pio Monte della Misericordia. Al we op locatie het enorme monumentale schilderwerk bekijken dan krijgen we in een keer een goed beeld van alle barmhartige handelingen. Dat alles wordt geregisseerd door een typische Caravaggio engel die boven alle scenes hangt. 

Een tweede werk dat Caravaggio in Napels maakte is te vinden in het Museum Capodimonte. Het hing ooit in de San Domenico Maggiore, in de kapel van de familie di Franco en het verbeeldt 'De Geseling van Christus' (1607). Caravaggio heeft het moment geschilderd dat Christus gemarteld wordt. Het kenmerkende licht zorgt ervoor dat je aandacht volop naar Christus wordt getrokken en ook naar de twee beulen die hem martelen. In Museum Capodimonte heeft men dit werk in een aparte zaal gehangen, die enkel en alleen bedoeld is voor dit meesterstuk, zodat het uitstekend tot zijn recht komt.

Een derde schilderij van Caravaggio dat hij in Napels schilderde en dat zich nog steeds in de zuid Italiaanse stad bevindt heeft Caravaggio gerealiseerd toen hij voor de tweede maal in Napels was, nadat hij al in Malta en Sicilië was geweest. Nog geen maand na het voltooien van dit doek overleed hij door onbekende oorzaak op zijn terugweg via Napels naar Rome. Op het doek is Sint Ursula te zien, die met elfduizend maagden op haar terugtocht was van haar pelgrimage naar Rome. Ergens in de buurt van Keulen werden zij en haar elfduizend gezellinnen gevangen genomen door de Hunnen waarna alle maagden werden vermoord. Ursula mocht blijven leven als zij met de heidense Hunnenkoning zou trouwen maar dat weigerde ze en toen werd zij, zoals u op het schilderij kunt zien, met een pijl gedood. Vol verwondering kijkt Ursula naar haar pijlwond. In een stadspaleis, genaamd Palazzo Zevallos Stigliano in het oude centrum van Napels, tegenwoordig in handen van een bank, is het genoemde paneel te bewonderen en dat gaan we ook zeker doen.

'De zeven werken van barmhartigheid' (1606-1607)

'De geseling van Christus' (1607)

'Het martelaarschap van Sint Ursula' (1610)



Caravaggio's kunstwerken op Malta

Vanuit Napels vertrok Caravaggio na een paar maanden naar het eiland Malta en werd daar met alle egards onthaald. Hij kreeg zelfs het aanbod om Ridder van de Orde van Malta te worden en dat geeft al aan hoe hoog zijn status was. Het schilderij 'De onthoofding van Johannes de Doper' was zijn eerste belangrijke opdracht voor de kathedraal in de hoofdstad Valletta en het is echt een topwerk in zijn oeuvre. Het is een schitterend en volgens vele kenners het beste schilderij dat in de gehele zeventiende eeuw gemaakt is. Het schilderij geeft een gebeurtenis weer die beschreven is in de Bijbel, namelijk de marteldood door middel van onthoofding van de heilige Johannes de Doper. Op het schilderij staat een gespierde beul afgebeeld, deze steekt met de ene hand zijn bebloede mes in het holster achter zijn rug en raapt met de andere hand het hoofd van Johannes de Doper aan de haren van de grond op. Dit is het enige schilderij dat Caravaggio in zijn leven signeerde, en wel met zijn voornaam Michelangelo. Hij deed dit op een hele lugubere wijze, namelijk in 'bebloede' letters vlak onder de afgesneden hals van Johannes.  

Het besproken altaarstuk bevindt zich tot op de dag van vandaag in de St John's Co-Cathedral in Valletta en daar is tevens nog een ander werk van Caravaggio te bewonder namelijk 'De Schrijvende Hiëronymus'. Dit schilderij is Caravaggio ten voeten uit; heel naturalistisch, echt naar het leven geschilderd, waarbij we de oude ontkleedde bejaarde kerkvader zien die druk in de weer is. Dit werk heeft trouwens een artistieke link met een vroeger werk met hetzelfde thema dat zich in de Galeria Borghese bevindt en dat we al eerder gedurende onze reis bewonderd hebben. 

'De Onthoofding van Johannes de Doper' (1608)

Detail met handtekening van Caravaggio (zijn voornaam)

'De Heilige Hiëronymus' (1605)



De laatste schilderijen van Caravaggio in Sicilië

Na een ruzie met een voorname ridder van de Maltezer Orde belandt Caravaggio in de gevangenis op Malta, echter wonderwel ontsnapte hij hieruit en reisde hij direct door naar het eiland Sicilië. In de stad Syracuse op Sicilië kreeg hij vrij snel al een belangrijke opdracht namelijk het maken van het altaarstuk met het thema 'De begrafenis van de heilige Lucia'  voor de kerk Santa Lucia al Sepolcro. De heilige Lucia leefde rond het jaar 300 in Syracuse en beleefde daar haar gruwelijke marteldood. Niet het moment dat haar brute beulen haar ogen uitsteken en met een zwaard vermoorden, maar het meer 'vredige' moment na haar dood, namelijk van haar begrafenis, heeft Caravaggio op een ontroerende manier vastgelegd. 

Caravaggio maakte ook op Sicilië voor de kerk van de Padri Crociferi in Messina het altaarstuk 'De Opwekking van Lazarus' (1609). Het werk is opvallend want de Jezus op dit schilderij lijkt sterk op de Jezus van het werk 'De roeping van Mattheüs' in de kerk San Luigi dei Francesi in Rome waar we enkele dagen eerder deze reis al voorgestaan hebben. Tegenwoordig hangt dit doek trouwens een stukje verderop namelijk in het Museo Regionale van Messina.

In het genoemde museum hangt nog een tweede werk van Caravaggio namelijk 'De aanbidding van de herders'. Ook dit schilderij is typisch in de vernieuwende stijl van Caravaggio; hij heeft Maria geschilderd net na de bevalling als een vrouw van vlees en bloed, en niet als een serene heilige. Ze ligt uitgeput op de grond en leunt tegen de kribbe. Er is hier geen sprake van een tronende madonna met een lichtgevende 'verlosser', maar het is echt naar het leven, zoals het is. Ook de herders zijn uit het leven gegrepen, Caravaggio heeft heel opvallende lokale landarbeiders als model genomen. Dat is ook de manier van schilderen waar Caravaggio mee beroemd werd en de reden waarom zo veel kunstenaars van heinde en verre naar zijn kunstwerken kwamen kijken om zich op die manier te laten inspireren. Natuurlijk gaan we al deze genoemde werken op Sicilië ter plekke bekijken! Op Sicilië verbleef hij bijna een jaar en hij maakte hier verschillende schilderijen waarvan de drie beschreven topstukken nog op het eiland te bewonderen zijn. 

Tenslotte voelde Caravaggio zich op Sicilië ook niet veilig en hij besloot om in eerste instantie terug te gaan naar Napels. Hij had in de tussentijd verschillende kunstwerken beloofd aan zijn machtige mecenassen in Rome en hij hoopte op gratie voor de moord die hij had gepleegd, zodat hij uiteindelijk terug kon naar zijn geliefde stad. Hij ging per schip met zijn kunstwerken op weg vanuit Napels naar Rome, maar hij zou echter nooit op zijn gewenste eindbestemming aankomen. Hier begint het onopgeloste mysterie van wat er vanaf dat moment gebeurd is. De overlevering zegt dat zijn levenloze lichaam op het strand van het Toscaanse plaatsje Porte Ercola gevonden is. Maar hoe kwam hij op die plek? Tevens blijft de doodsoorzaak in nevelen gehuld. Caravaggio werd na zijn dood al vrij snel een legende en één van de belangrijkste schilders uit de kunstgeschiedenis.  

'De begrafenis van de heilige Lucia' (1609) in Syracuse

'De Opwekking van Lazarus' (1609) in Messina

'De Aanbidding van de Herders' (1609) in Messina