“Het Oog van de Meester”

Deze maand was ik met gezelschap van kunstgeïnteresseerden in Brugge en Gent. Wij hadden met KUNSTSTAD deze reis georganiseerd rondom een speciale tentoonstelling van de 15deeeuwse meester Jan van Eyck in het Museum van Schone Kunsten Gent. Talrijke werken van deze beroemde schilder werden hier geëxposeerd. Om het beeld nog completer te maken verbleven wij in het nabij gelegen Brugge in een hotel dat zich bevond bovenop de restanten van de Sint Donaaskathedraal. De plek waar Jan van Eyck ooit de kanunnik Joris van der Paele vereeuwigde en waar dit altaarstuk ook ooit hing. Natuurlijk gingen we dit schitterende schilderij van de ‘Madonna met kanunnik Joris van der Paele’ in het Brugse Groeningemuseum met elkaar bewonderen en zo werd ons beeld van Jan van Eyck nog completer. 

Echter twee belangrijke werk van Van Eyck hingen niet op de genoemde tentoonstelling in Gent want die bleven in het museum waar ze al decennia te zien zijn. Ik heb het dan over het ‘Arnolfini-portret’en ‘De Man met de Rode Tulband’ die zich beiden in de National Gallery in Londen bevinden. 


Het ‘Arnolfini-portret’ is één van mijn favoriete schilderijen en ik durf te stellen dat je als liefhebber van Jan van Eyck dit werk minimaal een paar keer in je leven in het echt moet hebben gezien. Het is in 1434 geschilderd en het verbeeldt de Italiaanse koopman Giovanni Arnolfini en zijn vrouw. Het schilderij bevat, als je het nader bestudeert, allerlei ‘verstopte’ symboliek, waarvan de betekenis voor een leek niet gelijk duidelijk is. Zo is er een hondje te zien en dat staat waarschijnlijk voor trouw en de sinaasappels in de vensterbank voor vruchtbaarheid, maar wat is de symbolische betekenis van de brandende kaars of van het kleine stoffertje dat aan het bed hangt? 

Zoals de naam al doet vermoeden is Arnolfini een Italiaan. Hij was in de eerste helft van de vijftiende eeuw als handelaar naar Brugge gekomen omdat Brugge het centrum van de internationale (geld)handel was. Er is bekend dat waarschijnlijk de eerste geldbeurs in Brugge stond, opgericht door de fameuze familie Van der Beurze en dan begrijp je meteen waar de naam beurs vandaan komt. 

Terugkomend op het ‘Arnolfini-portret’, dat zogezegd één van de topstukken van de National Gallery in Londen is, dat wordt door vele kunsthistorici gezien als een huwelijksportret alhoewel de meningen hierover verdeeld zijn. 


De (verhulde) symbolen zouden verwijzen naar een huwelijksvoltrekking waarbij de schilder Jan van Eyck, waarschijnlijk bevriend met Arnolfini, aanwezig was als getuige. Jan Van Eyck is namelijk wellis waar heel klein, op het paneel te zien namelijk in de weerspiegeling van de bolle spiegel die door hem in het centrum van het werk geschilderd is. We herkennen Van Eyck in de spiegel vanwege zijn rode hoofdbedekking, waar ik zodirect nog even op terug kom. 

Dat Van Eyck aanwezig was wordt ook nog eens bevestigd doordat er boven de spiegel staat; ‘Johannes de eyck fuit hic’, dat betekent ‘Jan van Eyck was hier’. Dit betekent dan tevens meteen dat het huwelijk rechtsgeldig is, want er is zogezegd een getuige aanwezig. Ook staat de datum onder deze tekst geschreven; het huwelijk zou in 1434 zijn voltrokken. 

Over het ‘Arnolfini-portret’ zou ik nog veel meer kunnen vertellen en dat doe ik ook deze zomer voor de mensen die met mij op reis gaan naar Londen. Dan kijken we eveneens naar het tweede genoemde werk van Jan van Eyck en dat is ‘De Man met de Rode Tulband’ (1433). Dit buitengewoon uitmuntend geschilderde portret zou een zelfportret van Jan van Eyck kunnen zijn en reden om dat te vermoeden is het feit dat de persoon in kwestie zeer geconcentreerd kijkt; waarschijnlijk tuurt hij in de spiegel naar zich zelf om goed te bepalen hoe hij zelf eruit ziet.


Geen detail ontbreekt op het fijnzinnig geschilderd gezicht, rimpeltjes, haartjes, alles is er op terug te vinden en zelfs in de ogen zijn de adertjes en bloedvaten te zien. Om de bolling van de ogen nog levensechter te maken weerkaatsen de vensters in de vochtige pupillen. Fantastisch!

Deze twee schilderijen zijn hoogtepunten uit de kunstgeschiedenis en voor ware kunstliefhebbers een reden om naar Londen te gaan!

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl

 

Kijk verder op de website voor meer informatie over de kunstreis naar Londen.

 

Het gedetailleerde oog van Jan van Eyck op zijn 'Zelfportret met rode tulband', oftewel ‘De Man met de Rode Tulband’ (1433).
Het gedetailleerde oog van Jan van Eyck op zijn 'Zelfportret met rode tulband', oftewel ‘De Man met de Rode Tulband’ (1433).

Wilt u meer blogs lezen van HospitalityScanner Judith de Groot? Klik hier rechts dan op het 'Stedenkenner' logo.