Piero della Francesca kwam op mijn pad

Het meeste van de tijd ben ik eigenlijk hard aan het werk, echter mijn werk is, heel cliché, ook mijn hobby dus vervelend is het niet. Zeer druk was ik afgelopen weken in het mooie Zuid-Spaanse Sevilla aan de slag met talloze voorbereidingen voor de reizen en lezingen die we in 2020 met KUNSTSTAD organiseren. En in de tussentijd bracht ik in Sevilla ook bezoekjes aan kunsthistorische bezienswaardigheden die eventueel weer in het nieuwe Sevilla-reisprogramma zouden kunnen passen. Echter voorafgaande aan het afgelopen weekend brak het moment aan dat ik me moest gaan opmaken voor de reis naar het noordelijke deel van Europa, want op 6 januari (gisteren dus) zou de eerste reis van KUNSTSTAD van dit jaar gaan plaats vinden, namelijk de boeiende driedaagse reis naar de fameuze Duitse stad Keulen. 

Door een samenloop van omstandigheden was het wijs en verstandig om niet via Sevilla naar Keulen te vliegen maar eerst per comfortabele hogesnelheidslijn naar Madrid te gaan en vervolgens vanuit daar een vlucht naar de luchthaven Keulen/Bonn te nemen. Ik besloot deze trein- en vliegreis niet op één dag te doen, want dat zou iets te vermoeiend zijn, maar ik sliep een nachtje in het vertrouwde KUNSTSTAD-hotel midden in het centrum van Madrid. 


Een bijkomend voordeel was dat ik op deze manier ook nog wat tijd had om een bezoekje te brengen aan twee interessante musea in de Spaanse hoofdstad. Ik besloot om wederom naar het Museo Thyssen-Bornemisza te gaan en alhoewel ik mij hier al twee maal dit jaar had vergaapt aan de schitterende collectie genoot ik ook dit keer weer enorm van al het moois wat hier te bewonderen is. 

Met enige vertedering kijk ik bijvoorbeeld elke keer naar het mooie jeugdig portretje van een adellijk jongetje, dat waarschijnlijk Guidobaldo Da Montefeltro is. Het is geschilderd in 1483 door Piero della Francesca (1415-1492). Deze kunstenaar was een van de grootste 15de eeuwse Italiaanse kunstenaars en is bekend onder andere van een serie schittterende fresco's die te vinden is in de San Francesco-kerk in Arezzo. Ook schilderde hij in die tijd regelmatig voor de hertog van Urbino en hij heeft deze hertog, genaamd Federico da Montefeltro, een paar keer vereeuwigd. Eén zo’n portret van Federico da Montefeltro van de hand van Piero della Francesca bevindt zich in het beroemde museum ‘Galleria degli Uffizi’ in Florence. Deze zomer stond ik weer voor dit markante paneel waarbij de hertog opvalt door zijn merkwaardige haakvormige neus. 


Ook zijn vrouw Battista Sforza is uitgebeeld, en zij is eveneens en profil geschilderd. Het grappige is nu dat het portretje van Guidobaldo Da Montefeltro uit het Thyssen-Bornemisza hier prima bij past. En dat zou het geheel ook compleet maken want de kleine Guidobaldo is de zoon van hen beiden. 

Echter helaas heeft deze gezinssituatie nooit bestaan want zes maanden na de geboorte van de Guidobaldo sterft zijn moeder Battista Sforza. Hier werd ik nog eens aan herinnerd tijdens de Milaanreis van KUNSTSTAD dit najaar toen ik met de deelnemers voor een ander belangrijk werk van Piero della Francesca in het bekende Brera-Museum stond. Een enorm schilderij toont ons wederom de markante en opvallende hertog van Urbino, dit keer knielend voor een madonna met Christuskind. Hij is omringd door heiligen en engelen, echter op de ‘lege’ plek tegenover hem op het schilderij is zijn vrouw niet te zien. Zij is op het moment dat Piero della Francesca dit werk schilderde al overleden. Sommige kunsthistorici zeggen dat de madonna wel erg op Battista Sforza lijkt en dat de schilder haar min of meer ‘vergoddelijkt’ heeft. Zij is als het ware weer terug gekomen in de gedaante van moeder Maria. Dit zou eventueel ook de prominente aanwezigheid van het ei boven het hoofd van Maria kunnen verklaren, want eieren staan in de christelijke symboliek voor de wederopstanding uit de dood en dat zou hertog Federico da Montefeltro weer hoop hebben gegeven.

En zo krijgen mijn bezoeken aan musea in Florence, Milaan en Madrid een extra dimensie als het gaat om een verhaal in de kunstgeschiedenis.

 


 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner

verhoeven@kunststad.nl