Bijzondere werken van Rembrandt in Warschau

Het is dit jaar 350 jaar geleden dat Rembrandt van Rijn overleed en op allerlei plekken in Nederland wordt aandacht aan dit bijzondere feit besteed. Als kunsthistoricus is mijn liefde voor Rembrandt niet speciaal gebonden aan een jubileumjaar maar vind ik het eigenlijk altijd interessant om op zoek te gaan naar werken van deze legendarische kunstenaar uit onze Gouden Eeuw. 

Buitengewoon geïnspireerd werd ik enige jaren geleden dan ook, net als zoveel kunstliefhebbers, door de bijzondere huwelijksportretten die Rembrandt in 1634 schilderde van een voornaam echtpaar genaamd Marten Soolmans en Oopjen Coppit die in 2015 door het Rijksmuseum voor 160 miljoen euro werden aangekocht met steun van zowel de Nederlandse als Franse staat. 

Met name werd ik gefascineerd door de mannelijke pendant die als een rijke heer van stand is uitgedost. De kleding straalt luxe uit en vooral de platte kraag is opvallend, maar ook de versieringen met rozetten op het donkere pak en op zijn schoenen zijn markante details. Toen ik eenmaal gegrepen was door dit levensgrote schilderij van Rembrandt ben ik me verder gaan verdiepen in de persoon Marten Soolmans (1613-1641) en kwam ik er op een gegeven moment achter dat er waarschijnlijk nog een portret van hem door Rembrandt geschilderd zou zijn. 


Dit werk moest zich in het Nationaal Museum van Warschau bevinden en dat was één van de redenen waarom ik deze zomer een bezoek bracht aan de Poolse hoofdstad.

Bij aankomst in Warschau was ik aangenaam verrast door de stad want het viel me op hoe modern en welvarend deze plaats oogt. Toen ik later die dag het imposante gebouw van het Nationaal Museum naderde voelde ik me wel weer een beetje terug in de tijd stappen; het strakke formele zakelijke gebouw stamde uit de jaren ’30 van de 20ste eeuw en die sfeer ademde het nog steeds uit. Bij binnenkomst begreep ik direct dat men een poging had gedaan hier zoveel mogelijk kunst onder de brengen, variërend van de middeleeuwen, tot de oude kunst en uit moderne tijd. 

Mijn doel was om naar de ‘Galerij van Oude Europese Schilderkunst’ te gaan en ik was heel nieuwsgierig wat ik zou aantreffen. Mijn blik werd bij het betreden van de afdeling direct gegrepen door ‘Een Madonna met Kind’ van niemand minder dan de renaissancemeester Sandro Botticelli. Vervolgens zag ik een indrukwekkende drieluik van Maarten van Heemskerck waar ik letterlijk en figuurlijk niet om heen kon. En dan daarna die ‘opwekking van Lazarus’ van Carel Fabritius, dat was toch absoluut een topstuk uit de collectie. En ja hoor… daar hing de reden waarom ik hier in eerste instantie kwam, de enige Rembrandt die dit Warschauer museum rijk was. 


Direct herkende ik Marten Soolmans in het portret. Hetzelfde vlassige jongenssnorretje en dito baardje, maar nog veel opvallender was de platte witte kraag zoals hij ook draagt op de versie uit het Rijksmuseum. Daarbij constateerde ik dat deze ‘Marten’ in Warschau uit 1634 stamt, net als die uit Amsterdam.

Uit allerlei bronnen die ik van te voren had geraadpleegd bleek dat ‘Rembrandtkenners’ twijfelden of het portret wel van de hand van de grote meester is. Een zelfde scepsis was er tot enige jaren geleden bij twee andere werken van Rembrandt die zich in op een ander plek in Warschau bevinden en die zijn inmiddels als echt bestempeld. In mijn enthousiasme om naar Polen te gaan voor het schilderij van Marten Soolmans was ik bijna vergeten dat er zich meer werken van Rembrandt in Warschau bevinden. En wat voor werken! 

In Het Koninklijk Kasteel (Zamek Królewski) gelegen in het oude historische centrum bevinden zich namelijk de schilderijen met de titels ‘Een meisje in een schilderijlijst’ en ‘Geleerde aan een lessenaar’. Het portret van Marten Soolmans uit het Nationaal Museum kwam voor mij even in de schaduw te staan toen ik voor deze topwerken van Rembrandt stond. Wat een genot om de twee portretten te aanschouwen. 


Het leek er aanvankelijk op dat dit ook pendanten van elkaar waren, net als Marten en Oopjen, maar dat bleek na enig onderzoek niet het geval. ‘Het meisje en de Geleerde’, zoals ze ook wel genoemd worden, zijn in principe op zichzelf staande schilderijen maar hebben wel wat overeenkomsten, en dat is onder andere dat ze beiden vervaardigd zijn in het zelfde jaar 1641 en dat ze populierenhout als drager hebben. Ze zijn werkelijk schitterend en wat is het verrukkelijk om als kunstliefhebber voor al deze kunstwerken in Warschau te kunnen staan en ter plekke te ervaren hoe interessante en belangrijk ook deze schilderijen van Rembrandt voor de kunstgeschiedenis zijn!

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl

 

Mocht je in het voorjaar met ons mee willen naar Warschau kijk dan hier voor meer informatie.