Het mysterie van Malle Babbe

Zoals de vaste lezers van mijn Travel Tales weten is sinds dit voorjaar Berlijn, net als een paar jaar geleden, weer onze uitvalsbasis tijdens de vele reizen die wij dit seizoen maken. Naast het genieten van alle kunst en cultuur die de stad te bieden heeft inspireert Berlijn mij ook enorm en zet de stad mij steeds weer aan het denken.

Laatst bezocht ik wederom eens de Gemäldegalerie op het Kulturforum Berlin, een plek waar ik graag geregeld kom. Tijdens mijn wandeling door het indrukwekkende museum stond ik op een gegeven moment oog in oog met ‘Malle Babbe’. Dit opvallende portret is geschilderd door Frans Hals, onze beroemde zeventiende eeuwse meester uit Haarlem. Al vaker was ik verbaasd dat hij een ogenschijnlijk beschonken vrouw geschilderd had. En ze was trouwens helemaal niet blond, zoals Rob de Nijs ooit zong. En van een begeerlijke schoonheid is als je naar het vermaarde kunstwerk kijkt helaas ook geen sprake.

Toen ik naar de wat lodderige verschijning zat te kijken viel me ook weer de uil op haar schouder op. Ik wist dat deze vogel dit keer niet symbolisch voor wijsheid stond maar in de 17de eeuw symboliseerde de uil juist dwaasheid, want vogels, net als mensen, die 's nachts leven en overdag slapen zijn niet helemaal goed snik en eigenlijk niet echt serieus te nemen.


Frans Hals had wel vaker mensen die een slokje te veel op hadden geschilderd. In het Rijksmuseum hangt heel prominent op de eregalerij het schilderij met de titel ‘De Vrolijke Drinker’ dat waarschijnlijk wel bij iedereen bekend is. Een uitgelaten, dronken man met een glas in zijn hand, met vlotte penseelstreek geschilderd. Echt een werk dat je direct grijpt en waarbij je je ook afvraagt wie deze geportretteerde man is, echter niemand heeft ooit de identiteit van deze ‘zatlap’ weten te achterhalen.

Frans Hals was één van de belangrijkste en waarschijnlijk duurste portretschilders van de Gouden Eeuw. Als je in die tijd een belangrijke regent met geld en aanzien was ging je naar Haarlem om je te laten vereeuwigen bij de portretschilder Hals. Waarom schildert Frans Hals dan zatte, vrolijke, jolige drinkers? Ach, zei iemand ooit tegen mij, Frans Hals had gewoon even niets te doen en het leek hem wel leuk om nutteloze en laveloze cafébezoekers te schilderen. Dit leek mij niet het juiste antwoord op dit vraagstuk.  

Denk je dat deze dure schilder dat soort vruchteloze arbeid zou verrichten? Een Mysterie was geboren want jaren geleden zag ik ook als eens in Schloss Wilhelmshöhe in Kassel een soortgelijk schilderij en dit keer had de hilarische figuur zelfs een naam gekregen. Hij heette volgens het naambordje in het museum Peeckelhaering


Deze man had een soort harlekijnspak aan. Hij had geen glas in zijn hand zoals De Vrolijke Drinker uit het Rijksmuseum, maar een tinnen beker waaruit in de 17de eeuw bier gedronken werd en ook deze Peeckelhaering zag er net als Malle Babbe en de ‘Vrolijke Drinker’ behoorlijk dronken uit. Had Hals weer een balorige bui toen hij deze zatte man schilderde?

Waarom schilderde Hals deze mensen of wie had er nou zo veel geld voor over om zich op deze manier te laten schilderen? De geportretteerden wilden schijnbaar bewust er precies op deze manier uitzien en hadden daar best wel geld voor over. Wie wilde er dan als een soort nar of dronken schertsfiguur uitgebeeld worden? 

Mij schoten opeens de kluchten van de zeventiende eeuwse toneelschrijver Bredero te binnen. Bredero maakte in zijn gloriedagen kluchten en blijspelen. De acteurs bij deze vrolijke toneelstukken waren grote bekenden in het zeventiende eeuwse Nederland. Echter men kende hen alleen in hun toneelrol en waarschijnlijk niet incognito, dus de komedianten als Pekelharing en Malle Babbe lieten zich dus bewust en waarschijnlijk voor een aardig bedrag door Frans Hals als hun beroemde ‘personality' vereeuwigen. 


Nu weten we helaas niet meer wie deze acteurs waren, maar je zou de geportretteerden eigenlijk met toneelfiguren en filmacteurs uit onze tijd zoals kunnen vergelijken, zoals Rowan Atkinson in zijn rol als Mr. Bean of Carry Tefsen alias Mien Dobbelsteen. Op deze manier kijk ik toch weer heel anders naar de ‘Vrolijke Drinker' en 'Malle Babbe'. 

In september is er een KUNSTSTAD-reis naar Berlijn en bij deze reis bezoek ik ook een aantal musea met de deelnemers waaronder de Gemäldegalerie. Natuurlijk zal ik tijdens mijn rondleiding dan ook uitgebreid stil staan bij Malle Babbe want ik ben van mening dat je dit werk absoluut eens wat nader bestudeerd moet hebben.  

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl