Vilt, vet en tartaren

Inmiddels is het al weer een week geleden dat we met de KUNSTSTAD-reis in Kleve en omgeving waren maar ik kijk er nog steeds met veel plezier op terug. Een kunstenaar die uitdrukkelijk ter sprake kwam tijdens deze bijzondere weekendexcursie was Joseph Beuys. Hij was één van de meest invloedrijke naoorlogse kunstenaars in Europa en hij werd niet ver over de Nederlandse grens in het Duitse Krefeld geboren. Hij was nauw verbonden met Kleve omdat hij daar opgroeide en daarom stond hij ook centraal tijdens onze genoemde reis. Beuys hield zich met vele disciplines van de kunst bezig, variërend van beeldhouwen, schilderen, tekenen als het doen van zogenaamde performances. Met name door deze laatste kunstvorm, waarmee hij vaak veel opzien baarde en waarmee hij zich tot een mythe wist te verheffen, werd Beuys een toonaangevende kunstenaar. 

Het is met name het verhaal dat hij vertelde over zijn belevenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij was als Duitse soldaat in dienst bij de Deutsche Lufwaffe en tijdens een missie in 1943 werd zijn vliegtuig boven de Krim neergeschoten. Alhoewel Beuys het ongeluk overleefde raakt hij in coma en zou hij onder de wrakstukken bijna doodgevroren zijn. Hij werd echter gevonden door de Krim-Tartaren, het nomadische ruitervolk dat in dit gebied leeft, en die smeerde Joseph in met vet en wikkelde hem in vilt om hem warm te houden. 


Deze actie heeft hem uiteindelijk het leven gered, waarbij Beuys later in een Duits veldhospitaal ontwaakte. Dit verhaal dat eigenlijk zogezegd een persoonlijk mythe is geworden is bepalend geweest voor het leven en werk van Joseph Beuys. Voortdurend zie je vilt en vet in zijn kunstwerken terugkomen. 

Vilt als persoonlijk kenmerk van Beuys zien we ook terug in de vilten hoed waarmee de kunstenaar in de naoorlogse jaren voortdurend verscheen. Op deze wijze was hij echt een markante persoonlijkheid. Nadat hij zelf eerst student was op de kunstacademie in Düsseldorf werd hij in de jaren ’60 een toonaangevende ‘professor’ op dit instituut. De meeste bekendheid kreeg Beuys waarschijnlijk door dat hij een belangrijk lid van de Fluxus-beweging werd. Vooral zijn zogenaamde ‘Aktionen’, het Duitse woord van performances, waren wederom een belangrijk onderdeel van zijn oeuvre. Zo liet hij zich ooit als ‘Aktion-kunstwerk’ opsluiten in een galerie samen met een coyote, een wilde prairiehond, en meende dat hem, omdat hij tevens sjamaan was, niets zou overkomen. 


Interessant is het trouwens dat Beuys tijdens zijn bezoek aan New York in 1979 zijn collega Andy Warhol ontmoette. Er ontstond een soort band tussen deze twee toonaangevende kunstenaars en Warhol portretteerde Beuys verschillende malen op zijn typerende wijze. Overeenkomstig tussen de twee kunstenaars was dat ze allebei bijna altijd gekleed gingen in een spijkerbroek. Een verhaal apart is trouwens de artistieke kijk van Beuys op licht op schilderijen. Volgens hem was het licht in Nederland in de zeventiende eeuw anders en dat zou je op landschapschilderijen uit onze Gouden Eeuw kunnen zien. Het licht reflecteerde immers toen volledig via de Zuiderzee, echter toen in de 20steeeuw grote delen werden ingepolderd en het IJsselmeer over bleef was de specifieke kenmerkende ‘Hollandse licht’ verdwenen. Wel een aardig thema om eens verder onderzoek naar te doen. 

 


En zo blijven ik me voor onze reizen van KUNSTSTAD verdiepen in beroemdheden uit de kunstgeschiedenis. Deze dagen ben ik dus wederom in Duitsland namelijk in Keulen en ben ik bezig om een bijzondere reis die in januari gaat plaatsvinden voor te bereiden.

Deze driedaagse trip is echt een aanrader voor kunstliefhebbers en ik kom er graag binnenkort bij je op terug.

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl