De Gemäldegalerie in Berlijn

Soms zijn er van die momenten dat ik weer helemaal begrijp waarom kunst zo mijn passie is en waarom ik dertig jaar geleden kunstgeschiedenis ben gaan studeren. Van zo’n ogenblik was weer sprake toen ik gistermiddag de Gemäldegalerie in Berlijn binnen stapte. Dit prachtige museum heeft echt een topcollectie met oude meesters en daarnaast organiseert het ook nog eens met grote regelmaat schitterende tentoonstellingen. Enige jaren geleden zag ik hier een expositie met de titel “De Botticelli Renaissance” en zo als de naam al doet vermoeden werd de beroemde Florentijnse renaissance meester op allerlei manieren in het zonnetje gezet. Er was toen zowel heel veel werk van Botticelli (1445-1510) zelf te zien als ook veel schilderijen van beroemde kunstenaars die zich door hem hadden laten inspireren.

Op dit moment vindt er weer een topexpositie plaats getiteld “Mantegna und Bellini, Meister der Renaissance” en wederom heeft de Gemäldegalerie een fantastische museale ervaring gerealiseerd. Ik kende beide kunstenaars natuurlijk en had op allerlei plekken wereldwijd werk van hen gezien, maar nu pas zag ik de verbanden tussen deze twee 15de eeuwse Italiaanse meesters. 


Andrea Mantegna (1431–1506) kwam uit Padua en kwam in de jaren ’50 van de 15de eeuw in contact met de Venetiaanse schilder Giovanni Bellini (1435–1516). Ze raakten bevriend, werden zelfs zwagers van elkaar toen Mantegna met Bellini’s zus trouwde en hun werk raakte zo door elkaar beïnvloed dat ze zelfs op een gegeven moment elkaars rivalen werden. Dit verloop van hun carrières en hun wederzijdse beïnvloeding is goed te zien op de actuele tentoonstelling in de Gemäldegalerie in Berlijn. Echt een aanrader om dit te gaan zien. 

Natuurlijk is de vaste collectie van de Gemäldegalerie ook te bewonderen en bijna vanzelfsprekend wandelde ik tevens door de andere zalen van het museum. Het meeste gefascineerd ben ik eigenlijk altijd door een aantal 15de eeuwse paneeltjes die afkomstig zijn uit de Nederlanden. De genoemde werken zijn bescheiden in omvang; ze zijn iets groter dan een A4-tje maar kenmerken zich door hun gedetailleerdheid. Het indrukwekkendst in deze reeks zijn in mijn ogen de drie schilderijtjes van Jan van Eyck. Eén ervan toont ons het portret van een man met een rode tulband en ik herken er het gezicht in van een Italiaanse man die in die tijd werkzaam was in Brugge. Zijn naam was Giovanni Arnolfini en naast dit portret uit de Berlijnse Gemäldegalerie is er een tweede kunstwerk waar Arnolfini zich samen met zijn vrouw op heeft laten vereeuwigen en dat bevindt zich in de National Gallery in Londen. 


 

Marcel Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl

Direct naast ‘Arnolfini met Rode Tulband’ hangt een ander portret dat eveneens geschilderd is door Van Eyck en men gaat er van uit dat dit Koninklijke raadgever Boudewijn van Lannoy (1388-1474) is. Het werk, dat zogezegd bescheiden in omvang is, toont ons zeer gedetailleerd en zeer levensecht een Vlaamse adellijke persoon. Er hangt tenslotte nog een derde werk van Jan van Eyck op deze zaal en dat is een Madonna met Christuskind in een gotische kerk waar Van Eyck zich wederom een meester toont in het schilderen van details en het beheersen van techniek om allerlei stoffen en materialen met olieverf vast te leggen. Door deze hoogwaardige manier van schilderen wordt Van Eyck als één van belangrijkste schilders van de kunstgeschiedenis gezien en doet het me dan ook deugd dat er volgend jaar in Gent een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk samen met tijdgenoten zal zijn. De besproken werken uit de Gemäldegalerie zullen waarschijnlijk ook op de Gentse tentoonstelling te zien zijn. Van het “Portret van Boudewijn van Lannoy” en “De Madonna in de kerk” weten we dit al zeker en het Gentse Museum van Schone Kunsten is nog druk in onderhandeling om ook het derde werk ‘Arnolfi met Rode Tulband’ tijdelijk te leen te krijgen. Mocht je trouwens met mij alle besproken schilderijen in Berlijn willen zien dan kan je je inschrijven voor één van de reizen naar Berlijn dit jaar. Of mocht je met name geïnteresseerd zijn in Jan Van Eyck dan is het uitermate aan te bevelen om met ons mee te gaan naar de speciale reis rondom de tentoonstelling in Gent in februari 2020.