Caravaggio in Rome

Alhoewel ik al weer enige dagen geleden thuisgekomen ben van een uitgebreid bezoek aan Rome, denk ik niet alleen maar terug aan twee geslaagde KUNSTSTAD-reizen naar de Italiaanse hoofdstad, maar ook mijmer ik nog wat na over mijn wandelingen die ik in mijn eentje door Rome maakte. Natuurlijk hadden mijn zwerftochten door de stad een functie want ik wilde graag inspiratie opdoen voor weer nieuwe toekomstige reizen naar de Italiaanse hoofdstad. Al wandelend passeerde ik regelmatig kerken, palazzi en musea die ik, als het even mogelijk was, ook ging bezoeken. En werken van één belangrijke kunstenaar kwamen steeds weer op mijn pad en dan heb ik het over schilderijen van Caravaggio. Deze beroemde grondlegger van de Barokke schilderkunst heeft op talrijke plekken in Rome zijn sporen nagelaten. Allereerst kun je in een aantal kerken in Rome de door hem vervaardigde altaarstukken bewonderen waarvan de meesten nog steeds op de oorspronkelijke plek hangen. Zo bevinden zich twee kunstwerken van Caravaggio in de Cerasikapel in de Santa Maria del Popolo, een kerk die gelegen is aan het gelijknamige plein. Één schilderij is De Bekering van Paulus, die verblind wordt door het Goddelijk Licht en hulpeloos, tijdelijk blind, op de grond licht. 


De typerende Caravaggio-manier van dramatiek is er duidelijk van af te lezen. Het andere werk van Caravaggio dat zich in deze kerk bevindt is de Kruisiging van Petrus, die trouwens ondersteboven zijn marteldood gestorven is en die is meer dan levensecht door Caravaggio vereeuwigd. Typisch Caravaggio is trouwens het feit dat je onder de voet van de beul kunt kijken en dat je zijn vieze hielen kunt bewonderen. Dit moet aan het begin van de zeventiende eeuw echt opzienbarend zijn geweest; het gewone publiek vond dat in die tijd eigenlijk maar niets, het was onsmakelijk, ordinair en eigenlijk heiligheidschennis. 

Zo’n zelfde vieze onderkant van een voet heeft Caravaggio nogmaals toegepast bij het altaarstuk  'Madonna di Loreto', ook 'Madonna dei Pellegrini' genaamd, en dat deed hij bij een kerk ‘Sant’Agostino’ gelegen niet ver bij het beroemde plein Piazza Navona. Twee pelgrims zitten blootsvoets geknield bij de Madonna en het Jezus-kind waarbij hun voeten vies zijn van de lange wandeling.

Niet ver daar vandaag ligt de kerk San Luigi dei Francesi en in deze Franse nationale kerk bevinden zich maar liefst drie altaarstukken van de hand van Caravaggio, die gewijd zijn aan het leven van de evangelist Mattheüs. 


Echter de meeste werken van Caravaggio in Rome bevinden zich in musea die gevestigd zijn in voormalige privé-paleizen. In Palazzo Doria Pamphili hangen drie werken van Caravaggio waaronder ‘De Rust tijdens de vlucht naar Egypte’. Op dit werk spreekt de liefdevolle pose van Maria met het levensechte kindje Jezus erg tot de verbeelding. 

In Palazzo Barbarini bevinden zich eveneens drie schilderijen van Caravaggio waarvan Judith die Holofernes onthoofd wellicht wel het allerbekendste is. Een mooi portret van de jonge Johannes de Doper van Caravaggio kun je zien in de Galleria Corsini en wil je nog meer ‘jonge jongens’ van Caravaggio ontmoete dan moet je echt naar Galleria Borghese. 

Tenslotte dien ik voor de Caravaggio liefhebbers ook de twee werken van hem in het Capitolijns Museum niet ongenoemd laten. 

Nu denk je waarschijnlijk dat ik alle plekken waar je schilderijen van Caravaggio kunt bewonderen heb opgenoemd, maar niets is minder waar. Er zijn nog wat, bijna verborgen, plaatsen waar je kunst van deze grote meester kunt zien. En nu heb ik nog niet eens stilgestaan bij de groep Nederlandse zeventiende eeuwse schilders die helemaal vanuit Utrecht in die tijd naar Rome kwamen om de schilderstijl van Caravaggio te bestuderen. Deze schilders, waarvan Dirk van Baburen, Hendrik ter Brugghen en Gerard van Honthorst de belangrijkste zijn, worden ook wel de Caravaggisten genoemd en ook van hen is werk op allerlei plaatsen in Rome te aanschouwen. 

Je merkt al dat er een interessante nieuwe Rome-reis door mij te organiseren valt en ik kom hier graag binnenkort op terug. 

Wil je echter de aankomende tijd kennis maken met de kunst van Caravaggio en tijdgenoten dan is het aan te raden om met ons naar Berlijn te gaan, waar in het nieuwe museum in Potsdam een deel van de collectie te zien zal zijn van Palazzo Barbarini en Corsini uit Rome, met daarbij werk van onder andere Caravaggio. 

 

Marcel Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl


Wil je ook werk van Caravaggio en tijdgenoten zien in Berlijn tijdens de tentoonstelling van de collectie uit Palazzo Barberini en Palazzo Corsini? Ga dan met ons mee tijdens een 4-daagse kunstreis. Klik hier voor meer informatie.