Het is een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker

Afgelopen twee dagen was ik weer even in Amsterdam en ik liep gisteren vanaf het Centraal Station naar het Rijksmuseum. Toen ik de Dam passeerde keek ik even op één van de gevelwanden van ons beroemde plein en werd ik zowaar herinnerd aan niemand minder dan de heilige Sint Nicolaas. Een oude veelkleurige historische gevelsteen toont op deze plek namelijk in reliëf de goedheiligman terwijl hij bij een ton staat met drie jongetjes erin. Dit is de symbolische weergave van een deel van het sinterklaasverhaal. Vanwege het feit dat hij drie jonge jongens heeft gered, die door een wrede herbergier in een vat met pekel waren gestopt, werd de Bisschop van Myra namelijk de beschermheilige van de kinderen. 

Er bestaan meer bijzondere miraculeuze verhalen over Sint Nicolaas waaronder de legende dat hij de zee tijdens een heftige storm tot kalmte gemaand zou hebben en zo een aantal vissers die toen op volle zee waren, van een verdrinkingsdood gered zou hebben. Hierdoor werd de ‘Heilige Nico’ ook de beschermer van de zeevaarder. In de vroegste geschiedenis was Amsterdam een echte havenstad met vele zeelieden als inwoners en zij kozen dan ook bijna als vanzelfsprekend in de middeleeuwen Sint Nicolaas als de patroonheilige van het nog jonge Amsterdam. De eerste grote kerk die in onze hoofdstad werd gebouwd werd dan 


De eerste grote kerk die in onze hoofdstad werd gebouwd werd dan ook gewijd aan Sinterklaas en bevindt zich in het oude centrum niet ver van de Dam. Deze kerk, die tegenwoordig tevens het oudste gebouw van Amsterdam is, werd hernoemd na de reformatie door het protestante stadsbestuur tot De Oude Kerk. De katholieken mochten in de zeventiende en achttiende eeuw niet meer openlijk hun geloof belijden en sinterklaas moest zogezegd ‘zijn biezen pakken’. Hij kreeg echter een schuilplaats niet ver van De Oude Kerk op de bovenste verdieping van een grachtenpand op de Oude Zijdsvoorburgwal, dat tegenwoordig bekend is als Museum Ons' Lieve Heer op Solder. Op verschillende plekken word je in dit bescheiden, maar mooie museum aan de goedheiligman herinnerd. Een prachtig levensgroot negentiende eeuws houten beeld van sinterklaas op deze plek is een echte bezienswaardigheid. Wist je trouwens dat sinterklaas oorspronkelijk goed huwelijksman (in de plaats van goedheiligman) werd genoemd? Hij heeft volgens (weer een ander) heiligenverhaal een arme vader, die drie dochters had, geholpen. De berooide vader had geen geld voor een huwelijksschat en er zat niets anders op dan dat zijn dochters in de prostitutie zouden belanden. Dan grijpt Sint Nicolaas in en gooit drie gouden munten, of soms zie je op schilderijen ook wel eens gouden ballen, bij deze man met zijn dochters in het huis naar binnen en zo hadden ze toch genoeg kapitaal om alsnog te kunnen trouwen. 


Vanwege deze legende is sinterklaas ook de beschermheilige van de hoeren, die trouwens in grote getale rond de twee genoemde Sint Nicolaaskerken in Amsterdam te vinden te zijn. Toeval? 

In de negentiende eeuw mochten de katholieken dankzij de vrijheid van godsdienst in Nederland zich weer openlijk manifesteren. In 1887 wijdden zij toen, op de nabij gelegen Prins Hendrikkade tegenover het Centraal Station, De Basiliek van de Heilige Nicolaas in. Deze nieuwste Sint Nicolaaskerk in Amsterdam werd de derde in een rij die vernoemd werd naar de bekende beschermheilige van Mokum. Deze kerk toont in zijn uitbundige interieur ook allerlei schilderingen met alle verhalen rond sinterklaas waarvan ik er in deze Travel Tales al verschillende aangehaald heb. 

Als het woensdag 5 december is dan is het weer zover, dan vieren talloze kinderen en ook volwassenen het feest rond de populaire ‘pakjesheilige’ en ik ben benieuwd of menigeen al de verhalen kent die achter het sinterklaasfeest verscholen liggen. 

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl