Sommige plekken hebben een extra lading

Verleden week schreef ik in mijn Travel Tales al enthousiast over mijn voorbereidingsbezoeken aan allerlei bezienswaardigheden die wij volgend jaar tijdens interessante weekendtrips van KUNSTSTAD gaan bezoeken (kijk hier voor mijn verhaal hierover). Één van die plekken die ik recentelijk in dat kader bezocht was Schloss Moyland, een bijzondere kasteel in Duitsland dat niet ver van de Nederlandse grens is gelegen. Het slot wordt als genoemd in een 14de eeuws document, echter pas in de loop van de geschiedenis krijgt deze plek een extra lading. In de 18de eeuw kwam het in handen van het Pruisische koningshuis en verbleef de latere koning Frederik de Grote hier geregeld. Dit was hierdoor ook de plek waar Frederik de Grote in 1740 voor de eerste maal de Franse filosoof Voltaire ontmoette en dat maakt het kasteel extra speciaal. Voltaire wordt gezien als de belangrijkste leider van de Franse verlichting en mede daardoor was Frederik de Grote zo gefascineerd door Voltaire’s denkbeelden. 

Terwijl ik door de prachtige tuin van Schloss Moyland wandelde zag ik in mijn gedachte Voltaire druk in gesprek met kroonprins Frederik, want op dat moment was Frederik nog geen koning. We weten zelfs dat het op 11 september in 1740 was dat de ontmoeting tussen hen plaats vond want dat is netjes gedocumenteerd. 


Voltaire woonde op dat moment in Brussel omdat hij problemen had met de Franse autoriteiten omtrent verschillende van zijn uitlatingen. Schloss Moyland, net even voorbij Kleef, was waarschijnlijk het meest dichtbije Pruisische gebied en dus het makkelijkst voor Voltaire om te bezoeken. Voorafgaande aan de ontmoeting van Frederik en Voltaire hadden zij al vier jaar met elkaar gecorrespondeerd en Frederik had uitdrukkelijk in hun briefwisseling aan Voltaire gevraagd om allerlei manuscripten, waaronder hun brieven, te bewaren. 

Voltaire droeg tijdens zijn bezoek aan Schloss Moyland zijn tragedie “Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète” voor en het blijkt dat Frederik hier behoorlijk van onder de indruk was. 

Zoals de titel al doet vermoeden is het toneelstuk een aanklacht tegen de Islam en geeft het een negatief beeld van de Profeet Mohammed. Maar waarschijnlijk moet je dit toneelstuk niet zien in de huidige werkelijkheid, want als Voltaire nu zou leven dan zou hij met dit stuk wel enorm veel protest over zich hebben gekregen. Waarschijnlijk gebruikte Voltaire Mohammed en de Islam in de 18deeeuw om verhuld kritiek te uiten op een andere monotheïstische godsdienst namelijk het christendom gedicteerd door de Rooms-Katholieke kerk. Gek genoeg diende hij meer te vrezen voor de represaille van de Katholieke machthebbers dan van de moslims, die in zijn leefgebied niet aanwezig waren.


De ontmoeting tussen Frederik de Grote en Voltaire op Schloss Moyland leidde er uiteindelijk toe dat Frederik hem uitnodigde om naar Berlijn te komen. Voltaire nam deze uitnodiging aan, ondanks dat er wat wantrouwen was bij Frederik onder meer over het feit of Voltaire tijdens zijn bezoek wellicht een dubbele agenda zou hebben. Het vermoeden bestond namelijk dat Voltaire door het Franse hof werd betaald om te komen spioneren en misschien had Frederik hier niet helemaal ongelijk in. Echter toen Frederik een verdrag met Frankrijk sloot kwam de weg vrij voor Voltaire om meerdere bezoeken aan Frederik in Berlijn te brengen. Zijn vijfde bezoek aan de Pruisische hoofdstad resulteerde uiteindelijk in een verblijf van twee jaar lang op Sanssouci met een aanstelling als kamerheer en de opdracht het proza van zijn opdrachtgever Frederik de Grote te corrigeren. 

Na wat onenigheden wilde Frederik de Grote uiteindelijk dat Voltaire zou vertrekken en ze zouden elkaar na maart 1753 nooit meer in levenden lijve ontmoet. Misschien kwam het ook wel doordat Frederik de Grote zijn interesse in literatuur verloor en meer met het landsbestuur bezig was. Niettemin correspondeerde de vorst toch nog ongeveer dertig jaar lang met Voltaire. 


Uiteindelijk is Voltaire de Pruisische koning Frederik de Grote altijd blijven bewonderen en schreef ooit de lovende worden over Frederik:

's Morgens is hij een groot koning,

na de maaltijd een groot schrijver,

de hele dag een menselijk filosoof

en 's avonds een voortreffelijk gastheer.”

En dan te denken hoe belangrijk die eerste ontmoeting op Schloss Moyland tussen deze voorname Franse filosoof en de belangrijke Europese vorst was, die zorgde voor een langdurige vriendschap en misschien ook wel tot belangrijke ontwikkelingen in onze (huidige) geschiedenis.

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl

 

Vindt u het trouwens leuk om mee te gaan naar dit Duitse slot nabij de Nederlandse grens? Klik hier voor meer informatie over het weekendarrangement.