“Sinte, sinte Maarten, de koeien hebben staarten....”

Morgen, 11 november, is het zo’n dag waar vele kinderen in Nederland zich enorm op verheugen. Ze mogen morgenavond, met lampion in de hand, langs vele Hollandse deuren gaan. Bij elk huis waar men open doet zingen ze dan uit volle borst“Sinte, sinte Maarten, de koeien hebben staarten....” en als het lied volledig is gezongen hopen zij daarna als beloning een flink portie snoep te krijgen. Sint Maarten is eigenlijk een bedelfeest. Als in vroegere tijden de winterse kou aantrad hadden arme kinderen echt behoefte aan zoete lekkernijen om een beetje op kracht te komen. Waarom men sint Maarten uitkoos voor het moment op dat snoep te verzamelen dat zal ik zo uit leggen 

Ook in Utrecht vieren de kinderen sint Maarten en deste leuker is het dat Sint Maarten tevens de beschermheilige van deze bekende Nederlandse stad is. Wist je trouwens dat de Utrechste Dom oorspronkelijk de Sint Maartenskathedraal heet? 

Geregeld heb ik tijdens mijn lezingen en rondleidingen uitgelegd dat heiligen in de kunstgeschiedenis vaak te herkennen zijn aan hun symbolen en attributen. 


Dit geldt ook voor Sint Maarten, zijn herkenningtekens zijn overigens niet de gekleurde lampionnen waar de kinderen morgen mee door de straten lopen. Sint Maarten, die bisschop van de Franse stad Tours was, werd in 316 geboren ergens in Hongarije en was een hele populaire heilige in de middeleeuwen. Volgens de legende ontmoette hij bij een stadspoort in Frankrijk een arme bedelaar die het koud had en ter plekke gaf Maarten hem de helft van zijn mantel ter bescherming tegen de weerselementen. Deze gebeurtenis is het symbool van Sint Maarten geworden en je ziet hem dan ook meestal te paard terwijl hij met een zwaard een stuk van zijn cape afsnijdt. Een mooi voorbeeld hiervan kun je zien op een levensgrote sculptuur op het timpaan boven de hoofdingang van de Iglesia de San Martín, oftewel de kerk van Sint Maarten, in Valencia. Vele malen stond ik in het centrum van deze mooie Spaanse stad voor deze Sint Maartenskerk en ik was er twee jaar geleden zelfs op 11 november. De omgeving rondom de kerk was toen versierd vanwege deze feestdag van deze populaire heilige en op de straten lagen palmtakken vermengd met blaadjes van de citroenplant en dat zorgde voor een heerlijke citruslucht rondom de kerk. 


Vanwege de bedelaar aan wie sint Maarten hulp schonk is het een zogenoemd bedelfeest geworden dat zogezegd tegenwoordig het ‘luxe-bedelen’ van snoep is geworden. 

Voor een deel van de volwassenen is het morgen ook een beetje een feestdag die gepaard gaat met lekkernijen althans dan heb ik het meer over alcoholische zaken. Want op 11 november oftewel de elfde van de elfde, om precies 11:11 uur, begint traditiegetrouw het carnavalsseizoen. In Nederland wordt deze start van het seizoen in vrijwel iedere carnavalvierende plaats met een zekere ceremonie gevierd. De reden voor deze datum ligt bij het getal 11, dat van oudsher als het getal van dwazen en gekken wordt beschouwd. In de kunstgeschiedenis is dit fenomeen geregeld uitgebeeld, echter op het fenomeen carnaval kom ik een andere keer terug als daadwerkelijk de vastenperiode over enkele maanden aanbreekt.

Alvast een fijne Sint Maarten gewenst!

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl