Fluitenkruid en Passiebloem

Een heuse bloemenzee openbaart zich momenteel rondom onze ‘kantoorboerderij’ in Giesbeek. Een deel van de bloeiende planten hebben wij zelf in de afgelopen weken in de tuin gezet en een ander deel kwam spontaan uit de grond. Zo’n plant die ineens in groten getale op ons erf begon te groeien is het fluitenkruid. Prachtige witte bloemen bekronen de lange groenen stengels en de talrijke fluitenkruidplanten vormen op sommige plekken rondom ons kantoor echte mooie wit-groene hagen. 

Het fluitenkruid staat meestal in bloei rond Pinksteren, wat het trouwens afgelopen weekend was. In lang vervlogen tijden vierde men tijdens deze periode het zogenaamde voorjaarsfeest. Pas nadat wij in onze contreien tot het Christendom bekeerd werden is men ons heidense Germaanse voorjaarsfeest Pinksteren gaan noemen. Dit is trouwens niet vreemd want oorspronkelijk was Pinksteren ook bij de Joden, evenals het Loofhuttenfeest, een landbouw- of oogstfeest. Op die dag vierde het joodse volk het binnenhalen van de eerste vruchten van het veld: ook wel de ‘eerstelingen van de tarwe’ genoemd. Pinksteren was dus oorspronkelijk voor zowel de Joden als voor Germaanse stammen een dankdag voor de rijkdom die de landbouw bood.


Men koos trouwens in die vergangene periode van onze geschiedenis tijdens het genoemde voorjaarsfeest altijd een ‘mooiste meisje van het boerendorp’ en de winnares werd na deze ‘missverkiezing’ Pinksterbloem genoemd. De echte pinksterblom was trouwens het fluitenkruid (en niet de pinksterbloem zoals we hem tegenwoordig kennen en die ook met Pinksteren bloeit) en een stukje bloeiend fluitenkruid werd in de haren van ‘Miss Pinksterblom’ gestopt. 

Om van nog meer mooie bloemen de aankomende maanden te kunnen genieten heb ik gisteren weer wat planten bij het tuincentrum gekocht. Eén daarvan is de plant genaamd de ‘passiebloem’ die als hij bloeit prachtige blauwe bloemen draagt. Er is een bijzondere legende over deze plant die tevens de naam zou verklaren; de passiebloem zou als bij een wonder, terwijl Christus zijn lijden aan het kruis onderging, aan het hout van zijn crucifix in rap tempo naar boven zijn gegroeid. Op zich is dit verhaal om meerdere redenen opzienbarend omdat tweeduizend jaar geleden deze plant alleen nog maar in Zuid- en Noord Amerika voorkwam. Pas na de kolonisatie van Amerika is de passiebloem in Europa en de rest van de wereld terecht gekomen. 

Toch heeft de passiebloem zogezegd wel een religieuze lading gekregen, alhoewel die dus niet daadwerkelijk aan het kruis van Jezus heeft gegroeid. Dit komt door de Spaanse missionarissen die de passiebloem gebruikten om delen van het passieverhaal van Christus aan de heidense Indianen te vertellen en hen op zo’n manier te bekeren. De drie stampers van de passiebloem zouden bijvoorbeeld symbool staan voor de spijkers waarmee Jezus aan het kruis is genageld. En het rondje in het midden van de bloem, ook wel Corona genoemd, zou sterk lijken op de doornenkroon van Christus. De kronkelige ranken van de plant zouden iets weg hebben van de zweep waarmee Jezus tijdens de passie gemarteld is en zo zijn er nog meer zaken bij deze plant die doen denken aan het lijden van Jezus Christus. Tenslotte is zelfs de blauwe kleur van de bloemen een verwijzing naar de hemel of naar de blauwe mantel waar de maagd Maria vaak in wordt uitgebeeld. 


Marcel  Verhoeven, Stedenkenner 

verhoeven@kunststad.nl

De passiebloem komt vanwege zijn symboliek regelmatig terug in de kunst en vandaar dat ik, bij het zien van deze plant, direct aan het denken wordt gezet. Zo tekende Piet Mondriaan in 1908 een vrouw met gesloten ogen en aan beide kanten van haar schouders een passiebloem. We weten helaas niet of Mondriaan hiermee een religieuze betekenis aan dit werk wilde geven. De negentiende eeuwse Engelse schilder John Everett Millais schilderde een in gedachten verzonken meisje die passiebloemen in haar haar heeft en ook hiervan is bij mijn weten de symbolische betekenis onbekend. Bloemen en planten blijven mij fascineren of ik ze nou in het echt in de natuur zie of dat ze uitgebeeld worden in de kunstgeschiedenis.