· 

Het is pas feest als zij zijn geweest!

De jaarwisseling heb ik dit keer gevierd in mijn geliefde Málaga en de trouwe lezers weten dat ik de afgelopen jaren regelmatig in deze Zuid-Spaanse stad vertoef. Inmiddels ken ik allerlei bijzondere plekken in deze stad en ik ben al aardig op de hoogte van de plaatselijke gewoontes en gebruiken. Kerst is net als op vele plekken ter wereld ook hier in Andalusië een belangrijk feest, echter ik ben er achter gekomen dat het hoogtepunt niet zozeer kerstavond of eerste kerstdag is, maar eigenlijk pas het moment dat na de geboorte het Christuskind bezoek krijgt van drie Wijzen uit het Oosten, die ook wel als drie koningen worden getypeerd. De aankomst van de Tres Reyes Magos, zoals de drie koningen hier genoemd worden is echt een groot kinderfeest dat met veel bombarie gevierd wordt. De afgelopen dagen zie ik ze al regelmatig op bepaalde plekken zitten en kunnen kinderen hun cadeauwensen per brief  kenbaar maken. Het roept een beetje het gevoel van ons sinterklaasfeest op en het hoogtepunt is aankomend weekend want op zowel 5 als 6 januari (de officiële driekoningendag) vinden er optochten in Málaga en de rest van Spanje plaats.

Grappig dat het eerbetoon van drie notabele mannen aan het kindje Jezus uitgeroeid is tot zo’n gigantisch evenement terwijl het niet eens zeker is of ze überhaupt wel echt bestaan hebben en in de Bijbel nergens het aantal ‘drie’ vermeld wordt. 


Misschien kwam men wel op deze hoeveelheid omdat wel beschreven is dat het kerstkind drie geschenken kreeg; goud, wierook en mirre. Op die manier kon iedere ‘wijze koning’ één cadeautje geven! Pas in de loop van de Christelijk geschiedenis werden trouwens de ‘wijzen’ opeens koningen en in de Middeleeuwen kregen zij de namen Caspar, Balthasar en Melchior. In met name Zuid-Duitsland is het een traditie dat men de initialen van de koningen - C.B.M.- rond deze tijd boven deuren van kerken en andere belangrijke gebouwen schrijft. En in verschillende Katholieken kerken is het ook pas op 6 januari dat de sculpturen van de drie koningen bij de kerststal worden geplaatst.

In het Rijksmuseum was ik altijd erg onder de indruk van een paneel van de Aanbidding der Koningen (1490) gemaakt door de Haarlemse schilder Geertgen tot St. Jans. De stal waar Maria, Jozef en het Christuskind zitten is een ruïne van een paleis. De drie koningen bieden de geschenken aan en Jezus grabbelt wat in de beker met goudstukken. De schilder heeft de drie koningen alle drie een ander uiterlijk gegeven; een geheel blanke man die symbolisch staat voor Europa, een man met een donkere, zware baard die vertegenwoordigt het Nabije-Oosten oftewel (Klein-) Azië en een negroïde man die vertolkt Afrika. En zo komen symbolisch alle (dan bekende) werelddelen het kindje Jezus eren.


Er zit nog meer symboliek in; de blanke man met het goud ziet er echt bejaard uit, de man met de baard is nog niet grijs en vertegenwoordigt een ‘tussenleeftijd’ (35-40?) en de geheel donkere man heeft een jeugdig uiterlijk. Voilá, ook de verschillende generaties komen eer aan Jezus Christus brengen.

Ik geloof dat tegenwoordig men in Zuid-Nederland het Drie Koningenfeest nog steeds viert met de kinderen. Kinderen gaan, net als in Noord-Nederland op 11 november tijdens het feest van St. Maarten, verkleed langs de deuren, dragen lampionnen, zingen liedjes en als dank krijgen zij dan snoep. In de zeventiende eeuw werd het Driekoningenfeest zowel door Protestanten als door Katholieken in Nederland gevierd. Jan Steen schilderde het populaire Driekoningenfeest wel 15 keer en op die schilderijen is duidelijk te zien dat dit feest in huiselijke kring plaats vond. Het bleek dat er tijdens dit feest muziek werd gemaakt, goed gegeten en veel gedronken werd. Tijdens de avond werden er lootjes getrokken en iedereen kreeg dan een rol toebedeeld. Je zag vaak dat een kind tot koning werd uitverkoren en dan was het meest hilarische hoogtepunt van de avond als deze ‘koning’ een bokaal met een alcoholisch drank nuttigde en men schreeuwde dan in koor: ‘De Koning drinkt!’. Op één zo’n schilderij met dit thema is Jan Steen en zijn vrouw Rietje van Goyen te zien die gezellig mee doen met de Driekoningenfestiviteiten.


Nog even terugkomend op de hedendaagse viering van Drie Koningen hier in Málaga, kan ik me van een jaar geleden herinneren dat de (kinder)wereld toch behoorlijk aan het veranderen is. Sinds mensenheugenis komen er grote praalwagens door de straten rijden waar op drie hiervan telkens één koning zit, echter het belangrijkste is dat vanaf de enorme karren snoepgoed wordt gegooid. Luid schreeuwde de Spaanse kinderen decennia lang “caramelos, caramelos” en een regen van snoepjes was dan het resultaat. Echter de laatste keer zogezegd hoorde ik veel ouders deze smeekbeden om zoetigheid roepen en ik zag meerdere kleine kinderen zittend in kinderwagens turen naar filmpjes op beeldschermpjes van Iphones, Ipads en andere digitale apparaten. Het Drie Koningen Feest ging letterlijk en figuurlijk aan hen voorbij. Het zal mij benieuwen of die digitale trend zich dit jaar voortzet.

 

Marcel  Verhoeven, Stedenkenner

verhoeven@kunststad.nl



Wilt u meer blogs lezen van Stedenkenner Marcel Verhoeven? Klik hier rechts dan op het 'Stedenkenner' logo.