Loop naar de Rambam!

Op dit moment kijk ik uit op het treinstation van de Zuid-Spaanse stad Córdoba, waar ik zo meteen de trein naar mijn geliefde Málaga zal nemen. De treinreis die voor mij in het verschiet ligt duurt slechts een uurtje en tijdens deze trip zal ik een prachtig uitzicht over het heuvelachtige landschap hebben dat vol staat met vele citrusgaarden en eeuwenoude olijfbomen, waar Andalusië zo bekend om is. Ik heb overigens weer genoten van mijn verblijf in Córdoba en het nabij gelegen Sevilla, waar ik verleden week verschillende voorbereidende wandelingen heb gemaakt en waar ik vervolgens afgelopen dagen nogmaals ben teruggekeerd om de deelnemers van de KUNSTSTAD-reis ‘Sereen Sevilla & Concreet Córdoba’ alle bijzondere plekken te laten zien.

Bij zowel Córdoba als Sevilla zijn in het straatbeeld de Moorse elementen, uit de tijd dat de Arabieren heer en meester in deze steden waren, opvallend aanwezig. Overal word je aan die islamitische tijd van het voormalige Al-Andalus herinnerd; op websites, in reisgidsen, bij de souvenirwinkels en natuurlijk bij de imposante Moorse monumenten zelf. 


Wat het laatste betreft is in Sevilla de immense toren van de kathedraal een opvallend restant van het Moorse tijdperk. De toren was ooit de kolossale minaret van de moskee van Sevilla en telkens als ik hem zie ben ik geïmponeerd.
Het Moorse moskeegebouw van Sevilla is helaas, toen het trouwens al in katholieke Spaanse handen was, door een aardbeving verloren gegaan. Maar wil je een goed beeld krijgen van hoe zo’n moskee eruit zag in het Moorse Spanje zo’n 1000 jaar geleden dan moet je naar de ‘Mezquita Kathedraal’ in Córdoba, want daar is de oude Moskee nog voor het grootste deel in takt. Mezquita is Spaans voor Moskee en alhoewel het tegenwoordig een katholieke kathedraal is straalt de gigantische ruimte nog altijd de sfeer van een enorme islamitische gebedsruimte uit. Een ‘woud’ van talrijke zuilen (860 om precies te zijn) ondersteunt typische arabesken rood-witte bogen. Als je binnen bent waan je je echt even in een sprookje van Duizend-en-één-nacht en ik vind dat een bezoek aan deze voormalige moskee van Córdoba op ieder zijn bucketlist zou moeten staan want dit moet je eens gezien hebben.

Je wordt in de ‘Mezquita Kathedraal’ niet alleen herinnerd aan de Moorse tijd en de daaropvolgende katholieke periode maar door de talloze zuilen in het ontzaglijke gebouw wordt je ook meegenomen naar de Romeinse episode van Córdoba. 


"De Mezquita Kathedraal zou op ieder zijn bucketlist moeten staan"



Tweeduizend jaar geleden was Corduba, zo heette deze stad binnen het Romeinse Rijk, zeer belangrijk en stond deze metropool vol met Romeinse gebouwen en stadpaleizen. Eeuwen later, na de val van het Romeinse imperium, gebruikten de Moren de Romeinse gebouwen als bouwmateriaal, met name de zuilen, om hun moskee te bouwen. En terwijl ik met mijn handen tegen zo’n hergebruikte Romeinse zuil in de ‘Mezquita Kathedraal’ leunde dacht ik aan het roemrijke Romeinse verleden van deze Spaanse regio. De beroemde Romeinse filosoof Seneca, die onder meer de leermeester van de wrede keizer Nero was, werd onder meer hier in Córdoba geboren. 

En in Sevilla zagen maar liefst twee vermaarde keizers het eerste daglicht, namelijk keizer Trajanus en keizer Hadrianus. Al de genoemde beroemde personen zijn uiteindelijk in Rome beland en hebben daar naam en faam gemaakt. Echter door hen zijn Rome en de steden Córdoba en Sevilla onlosmakelijk met elkaar verbonden wat deze plekken voor mij als (kunst)historicus nog bijzonderder en aantrekkelijk maakt.


De huidige stad Córdoba heeft trouwens zijn beroemde filosoof uit de Romeinse tijd geëerd met een levensgroot standbeeld. Seneca kijkt langs de oude stadsmuur uit naar zijn Moorse collega Averroes die een stukje verderop ook een standbeeld heeft gekregen. Averroes en Seneca zijn niet de enige wijsgeren die de stad heeft voortgebracht want in de 12de eeuw na Christus leefde ook de Joodse filosoof, arts en rabbijn Maimonides in Córdoba. Ook Maimonides wordt in de stad met een levensgroot sculptuur geëerd. Terwijl ik bij zijn standbeeld stond moest ik denken aan de uitdrukking die wij vroeger in Amsterdam gebruikten. 

De officiële aanspreektitel van Maimonides was namelijk Rabbi Mosjé ben Maimon en dat korte men in die tijd af als Rambam.  Vanwege het feit dat Maimonides zogezegd dokter was verwenste je dus met de uitspraak ‘Loop naar de Rambam’ op een milde manier iemand een ziekte toe, althans iets waarmee je minimaal naar de dokter moet.


En dan ben je door deze verwensing van het Moors-Joodse Zuid-Spanje opeens weer denkbeeldig in Amsterdam. 

 

Marcel  Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl

Klik op de afbeeldingen in het verhaal om ze te vergroten.