Wandelend als een flaneur door de Europese steden

Eergisteren wandelde ik door de karakteristieke straatjes van mijn geliefde Málaga en ik genoot van de historische Andalusische architectuur die de stad rijk is. Tijdens mijn wandeltochten kijk ik ook graag naar het doen en laten van de lokale bevolking want dat maakt de beleving van een plek zo speciaal.

Het weer was buitengewoon aangenaam hier in Zuid-Spanje; de lucht was helemaal blauw en de zon scheen heerlijk. De temperatuur was rond de 20 graden en voor de eerste week van januari blijft dat voor een Nederlander als ik bijzonder om mee te maken. Prima omstandigheden dus om een lange wandeling te maken. Ik liep op mijn gemak langs het Romeinse amfitheater en zag het hoger gelegen fort liggen dat zijn oorsprong in de Moorse tijd heeft. Ik liep door de palmentuin en zo kwam ik uiteindelijk bij de Middellandse Zeekust aan. De combinatie van dit alles maakt deze stad aantrekkelijk en compleet.


Terwijl ik zo door Málaga aan het kuieren was, moest ik terugdenken aan mijn wandelingen van meer dan een week eerder. Toen maakte ik verschillende wandeltochten door het prachtige Porto, de tweede stad van Portugal. Porto is gelegen aan een brede rivier genaamd de Douro, echter de zee (over beter gezegd de Atlantische Oceaan) is nabij het oude stadscentrum gelegen. Het is wel een fikse wandeling om vanuit het historische stadshart van Porto aan de kust te belanden maar tijdens deze tocht viel er ontzettend veel te zien; oude bouwkunst afgewisseld met moderne architectuur. Wat betreft het laatste is Casa da Música, dat ontworpen is door onze eigen Rem Koolhaas, zeer in het oogspringend.

Net als in Málaga trachtte ik ook Porto, zoals je al leest, zoveel mogelijk te voet te leren kennen. Dit doe ik trouwens in alle steden waar ik kom, overal blijf ik rondwandelen en rondkijken. 


Eigenlijk zou je mij het beste een flaneur kunnen noemen. Een flaneur is volgens de Franse schrijver Charles Baudelaire (1821-1867) iemand die zich buiten de deur altijd thuis voelt. Baudelaire zegt dat de flaneur niet gestoord wordt door de kortste weg maar dat hij ruimte en tijd openlaat. De flaneur laat zich graag afleiden door zijpaden of ophouden door onverwachte ontmoetingen. Volgens Baudelaire is het doel van de flaneur het voeden van een gretige nieuwsgierigheid. En dat is eigenlijk precies wat mijn manier van wandelen door Europese steden goed verwoord. Ik kan me dan ook goed in de beschrijving van Baudelaire vinden.

De Amerikaanse schrijven en filosoof Walter Benjamin (1892-1940) beschrijft de flaneur later als een detective van het leven op straat. Hij is aandachtig en observeert. Hij is een connaisseur van de stedelijke omgeving. In deze aanvullende beschrijving van de flaneur door Benjamin kan ik me ook wel vinden.


Vaak heb ik ook het schilderij ‘Der Wanderer über dem Nebelmeer’ van de Duitse Romantische schilder Caspar David Friedrich (1774-1840) in mijn gedachten als ik op pad ben. Meestal begin ik daarom ook mijn stedenpresentaties met een afbeelding van dit opmerkelijk kunstwerk. Het schilderij toont ons een man op de rug gezien (mijns inziens een echte flaneur), die vanaf een hoge rots over een zee van mist tuurt naar het met nevel gevulde dal en met wolken omsluierde bergen. Voor mij is dit schilderij zo toepasselijk voor de stedenwandelingen die ik maak want het mistige landschap waar de betreffende wandelaar naar kijkt staat symbolisch voor elke stad die ik bezoek. Soms zijn steden voor mij nog onbekend en de ‘mist’ moet spreekwoordelijk nog optrekken om de stad beter te leren kennen. Door die ‘mist’ of ‘nevel’ in overdrachtelijke zin te laten verdwijnen maak ik zogezegd vele en lange wandelingen als een echte flaneur.


Het leukste is uiteindelijk om anderen deelgenoot van al mijn stedenwandelingen te laten maken. Dat kan zowel virtueel tijdens één van mijn stedenlezingen bijvoorbeeld over Porto (klik hier voor meer informatie) of gewoon tijdens één van mijn reizen die ik onder de vlag van KUNSTSTAD organiseer (ook een reis naar Porto staat dit jaar op het programma; klik hier).

Ik houd je via deze weg uiteraard op de hoogte van mijn verdere ontdekkingen en reisbelevenissen.

 

Marcel  Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl

Klik op de afbeeldingen in het verhaal om ze te vergroten.