Het is een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker

Als ik in Amsterdam ben, tussen mijn vele buitenlandse reizen door, wandel ik graag zoals je weet door mijn geliefde geboortestad. Zo deed ik dat ook afgelopen week en telkens als ik weer op de Dam arriveer, dan kijk ik even op één van de gevelwanden van ons beroemde plein en word ik herinnerd aan niemand minder dan Sint Nicolaas. Een oude veelkleurige historische gevelsteen toont op deze plek namelijk in reliëf de goedheiligman terwijl hij bij een ton staat met drie jongetjes erin. Dit is de symbolische weergave van een deel van het sinterklaasverhaal. Vanwege het feit dat hij drie jonge jongens heeft gered, die door een wrede herbegier in een vat met pekel waren gestopt, werd de Bisschop van Myra namelijk de beschermheilige van de kinderen.
Er bestaan meer bijzondere miraculeuze verhalen over Sint Nicolaas waaronder de legende dat hij de zee tijdens een heftige storm tot kalmte gemaand zou hebben en zo een aantal vissers die toen op volle zee waren, van een verdrinkingsdood gered zou hebben


Hierdoor werd de ‘Heilige Nico’ ook de beschermer van de zeevaarder. In de vroegste geschiedenis was Amsterdam een echte havenstad met vele zeelieden als inwoners en zij kozen dan ook bijna als vanzelfsprekend in de middeleeuwen Sint Nicolaas als de patroonheilige van het nog jonge Amsterdam. De eerste grote kerk die in onze hoofdstad werd gebouwd werd dan ook gewijd aan Sinterklaas. Deze kerk, die tegenwoordig tevens het oudste gebouw van Amsterdam is, werd hernoemd na de reformatie door het protestante stadsbestuur tot De Oude Kerk. De katholieken mochten in de 17de en 18de eeuw niet meer openlijk hun geloof belijden en sinterklaas moest ‘zijn biezen pakken’. Hij kreeg echter een schuilplaats niet ver van De Oude Kerk op de bovenste verdieping van een grachtenpand op de Oude Zijdsvoorburgwal, dat tegenwoordig bekend is als Museum Ons' Lieve Heer op Solder. Op verschillende plekken word je in dit bescheiden, maar mooie museum aan de goedheiligman herinnerd. 


Een prachtig levensgroot 19de eeuws houten beeld op deze plek bijvoorbeeld was een echte bezienswaardigheid voor mijn dochters. Wist je trouwens dat sinterklaas oorspronkelijk goed huwelijksman (in de plaats van goedheiligman) werd genoemd? Hij heeft volgens (weer een ander) heiligenverhaal een arme vader, die drie dochters had, geholpen. De berooide vader had geen geld voor een huwelijksschat en er zat niets anders op dan dat zijn dochters in de prostitutie zouden belanden. Dan grijpt Sint Nicolaas in en gooit drie gouden munten, of soms zie je op schilderijen ook wel eens gouden ballen of appels, bij deze man met zijn dochters in het huis naar binnen en zo hadden ze toch genoeg kapitaal om alsnog te kunnen trouwen. Vanwege deze legende is sinterklaas ook de beschermheilige van de hoeren, die trouwens in grote getale rond de twee Sint Nicolaaskerken in Amsterdam te vinden te zijn. Toeval?


In de 19de eeuw mochten de katholieken dankzij de vrijheid van Godsdienst in Nederland zich weer openlijk manifesteren. In 1887 wijdden zij toen, op de nabij gelegen Prins Hendrikkade, De Basiliek van de Heilige Nicolaas in. Deze nieuwtse Sint Nicolaaskerk in Amsterdam werd de derde in een rij die vernoemd werd naar de bekende beschermheilige van Mokum. Deze kerk toont in zijn uitbundige interieur ook allerlei schilderingen met alle verhalen rond sinterklaas waarvan ik er in deze Travel Tales er al verschillende aangehaald heb.

Het is echt een genoegen om eens langs alle opmerkelijke Sint Nicolaasplekken in Amsterdam te lopen en dat doe ik dan ook graag op zes december aanstaande want op zijn vereringsdag, neem ik je graag mee langs onder meer de drie besproken kerken en we maken er echt een ode aan Sinterklaas van.

 

Marcel  Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl


Klik op de afbeeldingen in het verhaal om ze te vergroten.