Alle meisjes raakten in paniek!

In de afgelopen weken passeerde ik in Amsterdam-Zuid regelmatig allerlei bruggen die gebouwd zijn als onderdeel van het beroemde ‘Plan Zuid’ van de architect Berlage. Deze stukjes bouwkunst worden gerekend tot de stijl van de Amsterdamse School en kenmerken zich doordat ze niet alleen uitgevoerd zijn in baksteen, maar ook gedecoreerd zijn door beeldhouwwerk. Bijna alle sculpturen zijn van de bekende Amsterdamse beeldhouwer Hildo Krop en zijn een opvallende verschijning in de stad.

Eén van Krop’s brugversieringen intrigeert mij de laatste dagen enorm en dat is de stenen uitvoering van de Griekse bosgod Pan. Ik herken Pan direct als ik er langs loop omdat hij uitgebeeld wordt met twee bokkenhoorntjes op zijn hoofd. Krop heeft hem zelfs flinke ronde hoorns gegeven die meer weg hebben van die van een ram. 


Pan heeft meestal ook een muziekinstrument bij zich en dat is de ‘Pan-fluit’, die dus ook naar hem vernoemd is. Pan, ook wel Faunus door de Romeinen genoemd, is de god van bos en woud waar je hem dan ook  plots zou kunnen aantreffen. Daarnaast is hij de god van het dierlijk instinct en dat maakt dat hij ook gekoppeld wordt aan onbeheersbare (sexuele) wellust.
Terugkomend op zijn panfluit, die ontstond toen hij in een opgewonden bui de nimf Syrinx achterna zat. Zij wilde niets weten van zijn seksuele avances en rende keihard weg. Toen ze bij de rivier aankwam kon ze geen kant meer op en ze smeekte de goden om niet door Pan aangeraakt te worden en om haar maagdelijkheid te behouden. De goden verhoorden haar gebed en veranderden haar in een rietstengel. Pan kon van het riet ‘slechts’ een fluit maken, die hij sindsdien altijd bij zich draagt. Als jonge meisjes in de oudheid het geluid van de panfluit hoorden dan raakte ze in ‘paniek’ en rende dan ‘panisch’ naar huis. Wel grappig om op deze manier te realiseren waar de oorsprong van deze twee angstwoorden ligt.


Als ik naar het genoemd brugbeeldje van Hildo Krop kijk lijkt de panfluit in deze versie van de bosgod meer op een ander instrument; ik herken er een soort trekharmonica of hele lange accordeon in, maar dat kan de artistieke vrijheid van de kunstenaar zijn.

Wat trouwens erg leuk aan mijn bijna dagelijkse ontmoeting met Krop’s Pan op de brug is is het feit dat deze godheid ook ter sprake zal komen tijdens mijn tweedaagse cursus ‘Bloot en Erotiek in de Kunst’ (klik hier voor meer info) die ik eind van deze week zal geven. Pan, die niet alleen herkenbaar is aan zijn hoorntjes en panfluit, maar ook aan zijn bokkenpoten, wordt in de kunstgeschiedenis regelmatig uitgebeeld. Meestal gaat het om erotische geladen beelden en schilderijen waar we pan soms letterlijk in actie zien.


Pan moet trouwens niet verward worden met, de vruchtbaarheidsgod Priapus, die weliswaar op zijn collega lijkt maar die meestal afgebeeld wordt met een enorme fallus. Zijn mannelijk geslachtsdeel staat inderdaad voor vruchtbaarheid, maar ook voor zijn onstuimige seksuele drang en wellust. Wat dat betreft hebben deze Pan en Priapus veel met elkaar gemeen.

Toen ik een tijdje geleden in het Nationaal Archeologisch Museum in Napels was, werd ik ook meteen aan het denken gezet door een zeer oud beeldje van een Griekse God in actie. Ik vroeg me af of het nu Pan of Priapus was?

Wellicht vind je het leuk om met mij mee te gaan en deze sculptuur en ander beelden in Napels daadwerkelijk te gaan bekijken aankomend voorjaar. Dan kan ik je nog meer vertellen over de symboliek en mysteries van deze wonderlijke goden.

 

Marcel  Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl

 


Klik op de afbeeldingen in het verhaal om ze te vergroten.


Als je meer wilt weten over Pan en de symboliek van seksueel getinte kunst doe dan eind deze week gewoon gezellig mee met de cursus ‘Bloot en Erotiek in de Kunst’.