Ingewikkeld Naakt of gewoon Bloot

Gisteren heb ik met een groot aantal trouwe deelnemers van mijn activiteiten genoten van een bezoek aan het atelier van de kunstenares Ans Markus. Zij gaf in een bezielend betoog een introductie van haar leven en werk. Alhoewel ik al vaker werk van Markus gezien had, was het toch wel weer interessant om haar schilderijen te aanschouwen met een uitleg van haar zelf daarbij. Ans Markus is een schilderes die erg detaillistisch en realistisch kan portretteren, daarom is het dan ook niet verwonderlijk dat zij verschillende bekende en onbekende Nederlanders op het doek vereeuwigd heeft. Direct herkenbaar waren onder meer de gezichten van John de Mol, Herman van Veen en voormalig koningin Beatrix. Bijna net zo fascinerend was het meer dan levensgrote gezicht van een oude vrouw, dat je echt aan het denken zet. 

Mijn eerste gedachte was, ken ik deze bejaarde dame niet ergens van? 


Wellicht was zij de personificatie van de ouderdom en roept ze daarom allerlei gevoelens op.

Her en der hingen in haar ontvangstruimte reproducties en litho’s van haar vroegste werken die te herkennen zijn aan het feit dat het allemaal figuren zijn die met doeken ingewikkeld zijn. Ans legde gisteren uit dat zij daar symbolisch zich zelf mee wilde uitbeelden, alhoewel haar dochter hiervoor model had gestaan.

De stoffen en windsels, die zij zichzelf op het doek gaf, stonden voor haar persoonlijkheid nadat zij een traumatisch eerste huwelijk achter de rug had. Door middel van die windsels kon zij zich min of meer verstoppen. Achter al die textiele lappen voelde Markus zich veilig.

In de loop van de jaren kwamen er steeds minder lappen in haar werk voor en uiteindelijk werden ze allemaal ‘afgeworpen’.

Het viel me op dat Ans Markus echter nooit voor het totale naakt gaat (of zulk soort werk heb ik van haar nog niet gevonden). Ik bedoel dan eigenlijk het onverhulde naakt waarbij alle vrouwelijke, of mannelijke, kenmerken op het doek getoond worden. 

"Door middel van windsels en doeken kon zij zich verstoppen"


Als kunsthistoricus ben ik al vanaf de begin van mijn studie geïnteresseerd in het naakt in de kunst. Allereerst vind ik het menselijk lichaam met al zijn schoonheid, en ook met al zijn eventuele onvolkomenheden, bijzonder fascinerend. Hoe is het mogelijk dat je door het zien van een blote vrouw op een schilderij of sculptuur van een naakte man als toeschouwer gegrepen kan worden. Naaktuitbeeldingen kunnen zelfs zinnenprikkelend zijn en erotiseren, zonder dat de weergave vulgair is. 

Toen ik laatst in het Nationaal Archeologisch Museum in Napels was zag ik schilderingen van naakten van bijna 2000 jaar oud, die door hun poses niets aan het toeval overlieten, maar toch zeer mooi en aanstekelijk waren. In de hele kunstgeschiedenis zie jehet spel van de kunstenaar met de toeschouwer waarbij hij, meestal vrouwelijk, naakt schildert en kijkt hoe hij het publiek hier mee kan ‘triggeren’.  Goede voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld ‘De Venus van Urbino’ van Titiaan of ‘De Olympia’ van Eduard Manet. De dames op deze doeken, die niets verhullen, kijken de toeschouwer verleidelijk en uitdagend aan, wat natuurlijk veel reacties opriep.

Je merkt al over dit thema in de kunst kan ik nog veel meer vertellen en dat doe ik ook graag tijdens mijn tweedaagse zomercursus die ik in augustus geef. Mocht je ook gefascineerd zijn door Bloot en Erotiek in de kunstgeschiedenis meld je dan aan voor deze boeiende cursus.


Marcel  Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl

 

Klik op de afbeeldingen in het verhaal om ze te vergroten.