Ode aan de Vrouwelijke Kunstenaars

Afgelopen vrijdag en zaterdag genoot ik met volle teugen van de cursus die ik organiseerde over kunstenaressen door de eeuwen heen. Ik had dit tweedaagse samenzijn de titel ‘Ode aan de Vrouwelijke Kunstenaars’ gegeven en hiermee wilde ik aanduiden dat ook het vrouwelijk aandeel in de vele eeuwen kunsthistorie niet onbelangrijk was en dat ik hen op deze manier wilde eren.

Bekende namen zoals onder meer Judith Leyster, die werkzaam was in onze Gouden Eeuw, de impressioniste Berthe Morisot, de expressioniste Paula Modersohn-Becker, Charley Toorop en Frida Kahlo passeerden tijdens mijn presentaties de revue, maar ook veel onbekende vrouwelijke kunstenaars besprak ik en wilde ik op deze manier graag eren. Erg leuk is het trouwens dat ik tijdens mijn vele reizen in de talrijke musea die ik bezoek regelmatig werken van schilderessen tegenkom en daar heb ik ook altijd wat extra aandacht voor.


In mijn Travel Tale van deze week wil ik niet zozeer antwoord geven op de vraag waarom het vrouwelijk aandeel in de kunstgeschiedenis een stuk kleiner is dan dat van de mannen. Ik beschouw het maar als een gegeven dat er gewoon wat minder vrouwelijke kunstenaars zijn, alhoewel dat zeker niet ligt aan een gebrek aan talent of aan een tekort aan technische vaardigheden want die zijn bij vele vrouwen erg hoog. Ook zijn de meeste kunstwerken van schilderessen kwalitatief buitengewoon goed en kunnen ze makkelijk wedijveren met die van hun mannelijke collega’s.

Zo zag ik een paar weken geleden twee werken van één van de vroegste kunstenaressen uit de kunsthistorie namelijk van Sofonisba Anguissola (1532-1625) in het Museo di Capodimonte in Napels. Eén van de schilderijen was een schitterend zelfportret van haar, waarbij de kunstenares de toeschouwer indringend aankijkt. Prachtig! 


Deze Italiaanse schilderes was zo begaafd en onderlegd dat ze het uiteindelijk tot hofschilder wist te schoppen bij koning Fillips II en zijn vrouw in Spanje en dat zegt toch wel wat over haar capaciteiten.

In hetzelfde Napolitaanse Capodimonte Museum trof ik ook een paar schilderijen van de Italiaanse schilderes Artemisia Gentileschi (1593-1652) waarbij ‘Judith onthoofdt Holofernes’ een meesterwerk is en een reden waarom je echt dit museum moet bezoeken als je in Napels bent.

Zowel Sofonisba Anguissola als Artemisia Gentileschi zijn in Napels werkzaam geweest en dan is het deste bijzonderder om door deze stad rond te wandelen. Ik kom daarom volgende maand tijdens mijn lezing over Napels zeker op deze twee kunstenaressen terug (klik hier voor meer informatie hierover). Artemisia Gentileschi was in de 17de eeuw echt een beroemd en veelgevraagd kunstenaresse en zij maakte vele reizen om belangrijke opdrachten uit te voeren. Naast haar geboorteplaats Rome, verbleef zij zogezegd in Napels, maar ook vertoefde zij in Venetië, Londen en eveneens in Spanje. Verheugd was ik dan ook toen ik verleden maand in de kathedraal van Sevilla ‘De boetevaardige Maria Magdalena‘ van Gentileschi zag hangen. Als je over negen maanden met me mee gaat naar Sevilla dan zullen we zeker dit werk van haar aldaar bewonderen.


De komende maanden komen we sowieso tijdens de reizen bijzondere werken van vrouwen tegen. In september bezoeken we Bologna en Ravenna. Uit Bologna kwam onder andere Lavinia Fontana (1552-1641) en deze kunstenares was in de zeventiende eeuw in Italië en ver daarbuiten echt een grote beroemdheid. Met name haar gedetailleerd geschilderde portretten werden alom geroemd. Niet minder belangrijk was haar vermaarde Bolognese collega Elisabetta Sirani  (1636-1665), die wedijverde met haar leermeester Guido Reni en waar in de ‘Pinacoteca Nazionale di Bologna’ nog allerlei werken van in haar collectie heeft. Misschien iets minder bekend onder het grote kunstminnend publiek is hun vrouwelijke collega Barbara Longhi (1552-1638), die werkzaam was in het nabij gelegen Ravenna, maar die Lavinia Fontana en Elisabetta Sirani zeker gekend moet hebben en die wellicht met elkaar allerlei artistieke ideeën hebben uitgewisseld.


In veel plaatsen waar ik kom word ik trouwens herinnerd aan vrouwelijke kunstenaars waaronder in Nice. Dit was in de negentiende eeuw een badplaats waar de gefortuneerde Europeanen naar toe kwamen om te kuren en aan te sterken na een ziekte.

Ook de Britse kunstenares Elisabeth Sidal, die een prominent lid was van de Engelse kunstenaarsgroep ‘The Pre-Raphaelites’, kwam naar de Zuid-Franse stad om hier te genezen van haar kwalen en natuurlijk deed zij hier aan de Côte d'Azur tegelijkertijd inspiratie op voor haar kunstwerken. En ook daarom verheug ik mij erop om in november weer naar Nice te gaan want dit was dus niet alleen een belangrijke plek om te verblijven voor mannelijke kunstenaars zoals Picasso, Matisse en Chagall, maar ook voor vele vrouwelijke schilders werkten hier graag.


Ik vond het zeer de moeite waard om me de afgelopen tijd eens wat meer in deze dames te verdiepen en ik was, ondanks ik een aantal van hen al kende, aangenaam verrast door veel nieuw werken die ik de afgelopen tijd zag. En ook raakte ik steeds meer gefascineerd door de bijzondere levens die deze vrouwen leidden.

Mocht je dichter bij huis zelf werken van vrouwen willen bewonderen dan kun je het Rijksmuseum in Amsterdam bezoeken. Lees hier in mijn Travel Tale van 19 januari 2016 meer over.

 

Marcel  Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl

 

Wil je mee op reis om ook kennis te maken met een aantal vrouwelijke kunstenaressen? Kijk dan bij het reizenoverzicht voor meer informatie.

Klik op de afbeeldingen in het verhaal om ze te vergroten.