Eerst Napels zien…

Het wasgoed in Napels hangt echt overal aan lijntjes van de ene gevel naar de andere zijde van de straten.
Het wasgoed in Napels hangt echt overal aan lijntjes van de ene gevel naar de andere zijde van de straten.

Er zijn soms van die momenten tijdens mijn reizen door Europa dat ik even volledig van mijn à propos ben en zo iets is mij enkele dagen geleden overkomen. Ik besloot na meer dan vijfentwintig jaar weer eens een bezoek te brengen aan Napels. De meeste Europese steden die ik de afgelopen jaren aan doe zijn ieder op zijn beurt bijzonder of het nu Dublin, Berlijn, Madrid, Praag, Lissabon, Helsinki, Athene, Sevilla, Minsk, Istanbul of noem elke willekeurige stad in Europa maar op, is. Echter Napels is echt een uitzondering op alles!

De steden die ik zojuist als voorbeeld noemde verschillen allemaal van elkaar maar hebben toch talrijke overeenkomsten, waaronder het feit dat ze in de jaren met de tijd zijn meegegaan en dat ze vooral niet stil hebben gestaan in hun ontwikkeling. Dit laatste lijkt in Napels echter amper het geval.

In het oude centrum van Napels heb je het gevoel dat alle vooroordelen die je over deze Zuid-Italiaanse stad hebt bevestigd worden. Waarschijnlijk denk je bij Napels direct aan oude smalle straatjes waar het wasgoed in lijntjes van de ene gevel naar de andere zijde van de straat hangt. En…dit klopt inderdaad helemaal. Het lijkt wel of men in het historische Napels het fenomeen van een wasdroger absoluut nog niet ontdekt heeft. Daarbij vermoed ik dat elke Napolitaanse huisvrouw (huisman?) de competitie met haar (of zijn) buurvrouw (-man) aangaat wie de meeste was aan de lijn kan hangen. Als je door de oude binnenstad van Napels wandelt is het hierdoor alsof je op een filmset van een oude Italiaanse speelfilm bent beland. 
Dit is eigenlijk een geweldig fenomeen en dat moet je een keer gezien hebben! Een bijkomend voordeel van al die hangende was in de binnenstad is het feit dat het op vele plekken heerlijk naar wasmiddel ruikt en die schone waslucht is echt typerend voor Napels.

Zomaar een authentiek straatbeeld in Napels
Zomaar een authentiek straatbeeld in Napels

Een ander opvallend kenmerk van het oude centrum van Napels is de bevolkingsamenstelling. Volgens mij worden de appartementen in de historische straatjes nog steeds bewoond door de oorspronkelijke bewoners, die hier al van generatie op generatie leven. In de meeste grote steden in Europa is de originele bevolking in de afgelopen halve eeuw uit het centrum vertrokken en hebben zij plaats gemaakt voor met name rijke yuppen die de stadskern vaak een heel andere atmosfeer hebben gegeven, die meestal absoluut niet meer overeenkomt met de situatie van hoe die in de vergangene tijd ooit was. Wellicht het beste voorbeeld dicht bij huis is de Jordaan, waar amper nog echt Jordanezen te vinden zijn, met al hun oude gewoontes en gebruiken. In Napels zie je overal in de oude stad nog wel de oerbewoners. Deze typische Napolitano’s leven met name op straat en dat kan ook omdat het aangename Middellandse Zeeklimaat dat goed toelaat.

Dit Napolitaanse straatleven geeft ook de oude stad veel charme; er zijn op allerlei willekeurige plekken kraampjes waarbij men zijn koopwaar aanbiedt. Sommige straatjes in het oudste deel van de beroemde stad zijn officieel autovrij, maar dat lijkt bijna niet te handhaven. In de voetgangersgebieden rijdt men vaak op brommertjes en geregeld probeert men ook nog met een autootje er tussen door te komen. Auto’s worden het liefst in de smalle straatjes voor de deur van het huis van de eigenaar gezet, alhoewel daar amper plaats voor is. Zo’n plekkie dichtbij bemachtigen zorgt ervoor dat de Napolitanen hun auto soms bijna letterlijk ergens tussen ‘proppen’. Het is dan ook opvallend dat geen enkele Napolitaanse auto deuk en krasvrij is. 

Het onkruid tiert welig op alle huizen in Napels. Let vooral op de dakgoot! Een schitterende vorm van verval.
Het onkruid tiert welig op alle huizen in Napels. Let vooral op de dakgoot! Een schitterende vorm van verval.

Schijnbaar heeft het stadsbestuur van Napels zo weinig geld te besteden dat vele gebouwen en straten er vervallen uitzien. De bestrating is vaak in jaren niet meer onder handen genomen en planten en struiken nemen langzaam bezit van onder meer de oude kerken en woonhuizen. Deze hele vervallen setting, die het gevoel geeft alsof men in een onwerkelijke wereld is beland, maakt het voor mij als bezoeker echt een belevenis om hier te vertoeven.
Het is zogezegd heerlijk om in deze Zuid-Italiaanse stad rond te wandelen en je te verbazen en te verwonderen over wat je om je heen ziet. En alsof dat niet genoeg is zijn er talloze culturele hoogtepunten die tijdens de ontdekkingstocht het Napolitaanse feestje compleet maken, zoals het uitzicht op de baai van Napels met de nabijgelegen Vesuvius. Of na een inspirerende wandeling door het historische centrum aan te belanden bij het Archeologisch Museum van Napels en je tijdens je bezoek aan dit museum te mogen vergapen aan alle schitterende oude Romeinse sculpturen en klassieke mozaïeken, die voor een groot deel afkomstig zijn van het nabijgelegen Pompeï.

Na een mooie stadswandeling is het heerlijk toeven in het Nationaal Archeologisch Museum van Napels.
Na een mooie stadswandeling is het heerlijk toeven in het Nationaal Archeologisch Museum van Napels.

En als je langzaam voldaan bent van het slenteren door Napels dan is het een goed moment om op een terrasje op één van de kleine pleintjes die de stad rijk is neer te strijken. Ik deed dat gisteren op het Piazza Bellini. Deze plek is genoemd naar de Zuid-Italiaanse componist en is echt een ‘hang out’ voor de alternatievelingen uit de stad. Terwijl ik een glaasje streekwijn dronk en allerlei bijzondere types aan mij voorbij zag komen begreep ik waarom men in 18de en 19de eeuw zo lyrisch over de stad was. De beroemde Duitse dichter Goethe zei ooit na zijn bezoek aan de stad “Een mens die Napels heeft gezien kan nooit meer treurig zijn”.

En om aan te geven wat voor verpletterende indruk deze plek op je kan maken gebruikt men wereldwijd de uitdrukking “Eerst Napels zien, en dan sterven”. Natuurlijk moet je deze laatste deel van de zinsnede niet te letterlijk nemen, maar ik nodig je hierbij zeker uit om in juni naar mijn presentatie over Napels te komen en wellicht om volgend jaar met mij op reis te gaan naar deze inspirerende stad.

 

Marcel Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl