Het Mysterie van het heidense Pasen

De afgelopen twee dagen was het Pasen, wat voor veel mensen vanzelfsprekend gepaard gaat met symbolen en rituelen zoals een ontbijttafel met veel bontgekleurde gekookte eieren en broodjes in de vorm van een paashaas.
Pasen heeft voor veel mensen een Christelijke betekenis namelijk het vieren van de wederopstanding van Jezus Christus, maar onze voorvaderen vóór de bekering tot het Christendom vierden rond deze tijd lentefeesten, die uiteindelijk zijn opgegaan in de christelijke Paasvariant.

In het kader van het heidense ‘Paas’ of voorjaarsfeest worden in het oosten van Nederland grote stapels met hout in brand gestoken en vormen zo de zogenaamde ‘Paasvuren. Zo’n brand in de avond, dat ik een paar keer heb mogen meemaken, ziet er mysterieus uit en behoort tot één van de heidense Germaanse lenterituelen. De oorsprong van deze vaak gigantische vuren is een mysterie. Sommigen denken dat het oorspronkelijk bedoeld was als een Germaans vuuroffer, men verlangde na de winter naar warmte en licht. Het past uitstekend als viering van de overwinning van de lente op de winter.

De Germaanse lenterituelen hebben met name met vruchtbaarheid te maken en de meeste symbolen met Pasen zijn dan ook vruchtbaarheidssymbolen. De symboliek rond het paasei kan verklaard worden dat uit het ei, mits bevrucht, nieuw leven komt, net als Christus weer op Pasen opstaat en opnieuw het leven hervat.
Over de paashaas is echter veel onduidelijkheid. Hij brengt volgens de verhalen de paaseieren rond en wordt al in de 17de genoemd. Waarschijnlijk staat een haas ook gewoon voor vruchtbaarheid, want net als het konijn plant de haas zich behoorlijk snel voort. Dus de superpotente haas in combinatie met een mandje eieren staat dan voor buitengewoon veel vruchtbaarheid. Zijn aanwezigheid moest wel zorgen voor een vruchtbaar begin van het zaaien van de gewassen.

De naam voor Pasen in het Duits en Engels is Ostern respectievelijk Easter en zou qua etymologische oorsprong teruggaan op het woord voor de heidense lentegodin Ostara. Of deze godin echt door de Germanen is aanbeden is onzeker omdat men bijna geen geschreven bronnen hierover heeft. Slecht alleen een middeleeuwse monnik uit Engeland genaamd Beda noemt de lentegodin Ostara of Eostra en ook een geleerde aan het hof van Karel de Grote in de 9de eeuw schrijft over deze godin. Een andere verklaring voor het woord Ostern of Easter zou zijn dat het verwijst naar het Oosten. Maar wat zou hiervan dan de betekenis moeten zijn?
Je merkt dat als je stil staat bij het Paasfeest de oorsprong en de symbolen toch een groter mysterie zijn dan je in eerste instantie zou denken. Wat echt opvalt is het feit dat de heidense gebruiken en symbolen zoals paaseieren en de paashaas meer met onze cultuur verbonden zijn dan de verrijzenis van Christus, dat slechts als legitiem excuus voor de twee vrije dagen wordt gebruikt.

 

Marcel Verhoeven, Mysteriekenner           

verhoeven@mysteriekenner.nl