De Passie van Marc en Michiel

Het werk ‘Calvary’, van March Chagall, uit 1912.
Het werk ‘Calvary’, van March Chagall, uit 1912.

Geheel passend bij het moment van het jaar toog ik afgelopen Goede Vrijdag naar de Nieuwe Kerk in Amsterdam om daar de tentoonstelling ‘Marc Chagall Calvary’ te gaan bekijken. Op verschillende reclameposters, die ik op straat zag, las ik dat deze expositie slechts om één werk van Chagall ging, maar ik vermoedde dat er rondom dit ene schilderij toch wel meerdere kunstwerken van tijdgenoten of van kunstenaars die door hem geïnspireerd waren zouden hangen om de tentoonstelling toch wat meer ‘body’ te geven.

Bij binnenkomst werd bij de kassa mijn verwachting naar een volwaardige tentoonstelling rond het werk van Marc Chagall nogmaals bevestigd, want de entree kostte maar liefst acht euro en dat is in de vele musea waar ik in het buitenland kom de prijs voor een voltallige museale collectie.

Toen ik eenmaal binnen in de gigantische ruimte van de Nieuwe Kerk aanbelandde, was ik als vanouds behoorlijk onder de indruk van dit stuk middeleeuwse bouwkunst dat onze hoofdstad rijk is. Het is ooit gebouwd als katholieke kerk en na de reformatie getransformeerd in een wit gebedshuis 

Op de plek waar in de oorspronkelijke katholieke tijd het hoogaltaar stond, had men nu het bijzondere werk van Marc Chagall getiteld ‘Calvary’, uit 1912, opgesteld.
Op de plek waar in de oorspronkelijke katholieke tijd het hoogaltaar stond, had men nu het bijzondere werk van Marc Chagall getiteld ‘Calvary’, uit 1912, opgesteld.

voor de protestante gelovigen, echter de typische katholieke opbouw en plattegrond zijn er nog steeds goed te onderscheiden. Op de plek waar in de oorspronkelijke katholieke tijd het hoogaltaar stond, had men nu het bijzondere werk van Marc Chagall getiteld ‘Calvary’, uit 1912, opgesteld en juist die locatie zette mij wel een beetje aan het denken. Het leek namelijk of de oude situatie van voor de Beeldenstorm weer een beetje was teruggekeerd en deze plek weer in katholieke ere was hersteld.

Dit topwerk uit het Museum of Modern Art (MoMa) in New York was meteen te herkennen als een werk van Chagall en was onmiskenbaar een prachtig schilderij. Helaas had men het in een enorme glazen ‘kist’ geplaatst wat behoorlijk afbreuk doet aan het zicht voor de toeschouwer op dit meesterwerk. Waarom had men dat gedaan? Er liepen toch beveiligers rond? En er even mee onder je arm weglopen leek mij geen reële optie. Ik ben trouwens sowieso geen voorstander van glas voor een kunstwerk omdat je op die manier de textuur en verftoets niet meer goed kunt ontwaren, maar deze glazen ‘kooi’ sloeg werkelijk alles.

Het geboortehuis van Chagall in Vitebsk (Wit-Rusland)
Het geboortehuis van Chagall in Vitebsk (Wit-Rusland)

Ik besloot toch een poging te doen het werk eens goed te bekijken en terwijl ik op een kerkbankje in het koor tussen de ‘kunstaanbidders’ zat, dacht ik onder andere terug aan mijn bezoek van anderhalf jaar geleden aan het Russische plaatsje Vitebsk, waar Marc Chagall op 7 juli 1887 het levenslicht zag en ik bezocht in deze plaats, die tegenwoordig in Wit-Rusland ligt, zijn geboortehuis. Ik keek op het werk ‘Calvary’ of ik verwijzingen naar zijn geboortestreek zag terugkomen en dat was volgens mij inderdaad het geval. Het waren op dit doek weliswaar figuren uit het Nieuwe Testament, echter Chagall had zich laten inspireren door personen uit de Chassidische gemeenschap die hij kende uit zijn jeugd in zijn geboortestreek. Nicodemus en Jozef van Arimethea op dit werk leken inderdaad wel Russische orthodoxe mannen die de jonge Marc op straat in het voormalige Russische Rijk voortdurend tegenkwam.

In Nice bevindt zich een waar Chagall Museum.
In Nice bevindt zich een waar Chagall Museum.

Terwijl ik verder het kunstwerk bestudeerde, mijmerde ik over mijn veel recentere bezoek in november aan Nice waar een heus Chagall Museum is waar talrijke topwerken van deze Klassiek-Moderne meester hangen. In deze Zuid-Franse stad vertoefde Chagall vele jaren nadat hij Rusland verlaten had en vandaar dat hij hier geëerd wordt met een eigen museum. De entreeprijs van dit Musée National Marc Chagall in Nice is € 9,- echter voor deze ene euro prijsverschil met de Nieuwe Kerk krijg je wel tientallen prachtwerken van Chagall te zien in de plaats van slechts één schilderij.

Nieuwsgierig keek ik verder door de Nieuwe Kerk of er toch niet iets meer over Chagall getoond werd. Een wandje met documentatie met wat reproducties waarbij men onder andere uitlegde dat Chagall een Joodse Jezus op het werk ‘Calvary’ had geschilderd. Hmm? Maar Jezus was toch ook Joods? Of had ik iets gemist?

Er werd ook nog een aardige video vertoond waarbij niet alleen authentieke beelden van Chagall in Zuid-Frankrijk te zien waren, maar ook collega’s als Giacometti en Picasso de revue passeerden. Jammer alleen dat het op een heel klein televisieschermpje te zien was. Ik koesterde gelukkig de gedachte dat het nabij gelegen Stedelijk Museum ook nog wat bijzondere werken van Chagall heeft. 

Het praalgraf van Michiel de Ruyter
Het praalgraf van Michiel de Ruyter

Opeens viel me op dat achter het gehypte schilderij van Chagall de levensgrootte sculptuur van Michiel de Ruyter lag. Dit imposante beeldhouwwerk markeerde prominent het praalgraf van onze grote zeeheld en het leek nu of beide kunstwerken op één of manier met elkaar in verband stonden. Eerst zie je een Christus figuur hangend aan het kruis van Chagall, de volgende scene was de liggende overleden Nederlandse grootheid en vervolgens zie je aan de achterzijde het geopende graf van de Ruyter, dat lijken bij elkaar wel de gebeurtenissen uit de heilige week.

Terwijl ik naar buiten liep zag ik op de Dam talrijke mensen opgewonden met elkaar praten. Ik vroeg nieuwsgierig aan één van de voorbijgangers of er iets aan de hand was en toen hoorde ik dat Johan Cruyff was overleden. Niet alleen de initialen hadden Jezus Christus en onze voetbalheld gemeen maar nu waren ze ook nog eens beiden rond hetzelfde moment overleden en hadden ze scharen volgelingen in beroering achter gelaten.

 

Marcel Verhoeven, Europakenner

verhoeven@kunststad.nl