“Het Tonnetje in Berlijn”

De Venus van Botticelli vormt het hoofdschilderij van de tentoonstelling in de Gemäldegalerie
De Venus van Botticelli vormt het hoofdschilderij van de tentoonstelling in de Gemäldegalerie

Het gebeurt wel eens dat je over een tentoonstelling heen loopt en gelijk onder de indruk bent van de prachtige collectie schilderijen bij elkaar.

Dit overkwam mij afgelopen donderdag tijdens een bezoek aan een bijzondere expositie in de Gemäldegalerie in Berlijn. De tentoonstelling met de titel ‘De Botticelli Renaissance’ geeft een prachtig beeld van het werk en ook van de invloed van de beroemde Florentijnse Renaissance kunstenaar. We kennen Botticelli natuurlijk van de ‘Geboorte van Venus’, dat zich in het Uffizi-museum in Florence bevindt en dat natuurlijk niet door het stadsbestuur van Florence wordt uitgeleend. Dat geldt ook voor dat andere bekende werk getiteld ‘La Primavera’, dat ook netjes op zaal in het Uffizi is blijven hangen. Maar voor de rest was voor deze Berlijnse Botticelli expositie kosten nog moeite gespaard.

Het hoofdschilderij op deze toonaangevende tentoonstelling is een levensgroot op zich zelfstaand schilderij van Venus van de hand van de 15de eeuwse meester dat uit de eigen collectie van de Gemäldegalerie komt. Het lijkt of dit schilderij een uitmuntende voorstudie is voor de uiteindelijke ‘Geboorte van Venus’ uit Florence. Vervolgens wordt het schilderij van deze aantrekkelijke Venus, die niet alleen door haar naaktheid opvalt maar ook door twee vlechtjes in haar haar, omringt door kunstwerken van talloze kunstenaars die in de afgelopen honderden jaren door Botticelli geïnspireerd zijn. Uit de 20ste eeuw zien we hedendaagse kunstenaars die op verschillende wijzen hun versie van Botticelli’s Venus maken. Zo zijn er doeken van René Magritte en Andy Warholl direct te herkennen. Ook andere kunstenaars uit onze tijd zien Botticelli als een groot voorbeeld en hebben eigentijdse creaties gemaakt waarin duidelijk de invloed van Boticelli terug te vinden is, zoals bijvoorbeeld bij een werk van Bill Viola dat hier in Berlijn hangt.

Alessandro Filipepi, beter bekend als Sandro Botticelli (1445 -1510) werd geboren in Florence waar hij ook voor het grootste deel van zijn leven werkzaam was. In 1470 vertrok hij enige tijd naar Rome waar hij opdracht kreeg om enkele grote wandschilderingen voor de Sixtijnse Kapel te maken, dit was nog voordat Michelangelo daar werkzaam was.

Het meeste wat we weten van Sandro Botticelli komt uit de beschrijvingen in het beroemde boek ‘Le Vite’ van de 16de eeuws biograaf en kunstenaar Giorgio Vasari. Hierin staat onder ander dat hij een bijnaam kreeg van zijn broer. Vanwege het feit dat hij zo dik was noemde die hem ‘Botticelli’ oftewel "het tonnetje”.

Wat ik eigenlijk niet wist en waar ik pas op deze tentoonstelling achter kwam is dat Botticelli in de honderden jaren na zijn dood eigenlijk een beetje in de vergetelheid was geraakt en dat hij daarna in de 19de eeuw pas weer opnieuw herontdekt is. De Engelse Victoriaanse kunstenaars, die bekend zijn als de Prerafäelieten, zagen Botticelli als een grote inspiratiebron. Eén van de Prerafäelieten, genaamd Dante Gabriel Rossetti, maakte verschillende ‘venus-achtige’ werken waar de vrouw van zijn collega Jan Morris model voor stond en die nu te zien zijn op deze Berlijnse expositie. Ook zijn er kunstenaars uit de 19de eeuw die bijna letterlijk ‘La Primavera’ of andere werken kopiëren en je wordt dus in de Gemäldegalerie getrakteerd op genoeg bekende plaatjes.
En alsof het nog niet voldoende is, bestaat het tweede deel van de tentoonstelling uit een groot overzicht met alleen maar werken van Botticelli, waardoor je als bezoeker een perfect beeld krijgt van de schilderwijze van de grote meester. Een aantal werken die tussen dit overzicht hangen komen uit de eigen collectie van de Berlijnse Gemäldegalerie en die herkende ik dan ook direct.

Meer dan 150 werken van zowel Botticelli als van kunstenaars die door hem geïnspireerd zijn hangen hier in de Gemäldegalerie. Wat een ontzettend feest voor kunstliefhebbers is het om deze fraaie expositie te bezoeken! Dat kan nog tot 24 januari 2016 in Berlijn, daarna reist deze tentoonstelling door naar Londen waar hij dit voorjaar te zien is.

Ik zou bijna zeggen “mis deze happening rond Botticelli niet”!

 

Marcel Verhoeven, Europakenner