Het Mysterie van de Frygische muts

Een frygische muts is een zacht kegelvormig hoofddeksel waarvan de top naar voren wijst en weer naar beneden valt.
Een frygische muts is een zacht kegelvormig hoofddeksel waarvan de top naar voren wijst en weer naar beneden valt.

 Afgelopen week wandelde ik door Rome en werd mijn aandacht getrokken door de reliëfs op de Boog van Septimius Severus die zich nabij het Forum Romanum bevindt. Deze triomfboog werd opgericht in 203 na christus en het was een geschenk aan de genoemde keizer en zijn zonen Caracalla en Geta, ter ere van de twee overwinningen op de Parthen. De Parthen (en/of Perzen) waren een volk uit het oostelijk deel van het Romeinse Rijk waar de Romeinen het mee aan de stok kregen.

Terwijl op de genoemde Triomfboog te zien is hoe de Parthen geketend afgevoerd worden valt op dat zij een markant mysterieus hoofddeksel op hebben dat erg doet denken aan de muts van de smurfen, de populaire blauwe kleine stripfiguren.

De Parthen dragen een zogenaamde Frygische muts, een zacht kegelvormig hoofddeksel waarvan de top naar voren wijst en waarvan de punt aan de voorkant weer iets naar beneden valt. Deze opvallende muts, die meer dan 2500 jaar oud is, werd oorspronkelijk gedragen in Frygië, een streek in de oudheid ergens in het oosten van Klein-Azië. Later werd deze muts zogezegd populair bij de Parthen en Perzen die hierdoor dus herkenbaar zijn op de reliëfplaten van de Boog van Boog van Septimius Severus.

De historische Perzische God Mithras droeg volgens de overlevering ook zo’n Frygische muts en is als zodanig ook herkenbaar op vele sculpturen die van hem gemaakt zijn. Nog een stukje later in de tijd werd deze Mithras weer populair in heel het Romeinse Rijk en werden er overal heiligdommen voor deze god met de Frygische muts gebouwd.


Een Frygische muts stond in eerste instantie bij de oude Grieken symbool voor mensen die niet Grieks waren oftewel het was het hoofddeksel van de barbaren die uit oosten kwamen.

In het latere Romeinse Rijk gingen vrijgelaten slaven dit leuke mutsje dragen en werd het een symbool voor de vrijheid.

Vervolgens zien we in de geschiedenis dat verschillende vrijheidstrijders zich weer tooien met dit inmiddels beroemde ding. Zo wordt hij gedragen tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidoorlog en ook tijdens de Franse Revolutie. De Frygische muts is vandaag de dag nog steeds het nationale symbool van Frankrijk en hun heldin Marianne, u weet wel van het oud-Hollandse liedje ‘Hop Marjanneke, stroop in het Kanneke’, wordt meestal met deze muts afgebeeld. Dit is bijvoorbeeld te zien als Marianne het volk leidt op het schilderij van Eugène Delacroix.

Inmiddels ben ik tijdens mijn Italiëreis deze week vanuit Rome in Ravenna beland en zie dat op de zesde eeuwse mozaïeken de ‘Drie Koningen’ oftewel de ‘Drie Wijzen uit het Oosten’ in de plaats van kronen een Frygische muts als hoofddeksel hebben. De anonieme kunstenaar wilde waarschijnlijk hier mee aangeven dat deze wijze koningen dus uit het gebied van het huidige Iran komen, want zogezegd droeg men daar in die tijd dit opvallende hoofddeksel.

In deze tijd zijn er nog talrijke verwijzingen naar de Frygische Muts. Zo blijkt dat het hoofddeksel van de poppenkastfiguur Jan Klaassen eigenlijk qua vorm hier ook op terug gaat. Zelfs de mijter van Sint Nicolaas heeft zijn basis in de Frygische Muts en dan kijk je deze week toch weer met een ander oog naar de goedheiligman.

Het blijft voor mij nog een beetje onduidelijk waarom de Franse striptekenaar Peyo zijn stripcreatie de smurfen allemaal witte frygische mutsjes heeft gegeven. Waarschijnlijk zal het wel met de reeds genoemde Franse Revolutie te maken hebben, toen dit hoofddeksel dus heel populair was, maar inmiddels is de eeuwenoude muts een heel eigen leven gaan leiden.

Zo zie je maar weer dat zelfs een simpel mutsje een heel mysterie kan oproepen waar je niet uitgepraat over raakt.


Marcel Verhoeven

Hospitalitykenner