Hutspot eten aan de bron

Hutspot met klapstuk
Hutspot met klapstuk

Deze week staat een bijzonder culinair mysterie centraal waar ik afgelopen weekend tijdens een maaltijd in Valencia aan werd herinnerd. Ik zat in een redelijk sjiek Valenciaans restaurant en de ober kondigde aan dat ik exquise gerecht zou krijgen, echter toen mijn bord arriveerde herkende ik suddervlees (‘Klapstuk’) met daaronder gelegen een oranje puree-achtige substantie, die niet alleen leek op hutspot maar er ook naar smaakte. Direct schoot me het mysterieverhaal te binnen van het ogenschijnlijk oer-Hollandse gerecht Hutspot dat toch niet zo Nederlands is als de meeste mensen denken.

De oorsprong van deze stamppot, bestaande uit peen of wortels, uien en aardappelen, is ten tijden van het zogenaamde Leidens Ontzet, dat plaats vond op 3 oktober 1574. Het beleg en ontzet van Leiden speelden zich af tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Nadat het Leidse stadsbestuur aanvankelijk trouw bleef aan de Spaanse overheersers, kozen ze op een gegeven moment toch de kant van prins Willem van Oranje. Dit leidde ertoe dat de hertog van Alva, die in dienst was van de koning van Spanje, de stad Leiden omsingelde. Hij hoopte op deze manier de stad uit te hongeren en de stad tot overgave te dwingen. Tijdens de belegering van de stad leed de bevolking van Leiden inderdaad enorme honger en het leek erop dat de Spaanse aanvallers hun zin zouden krijgen, ware het niet dat hulp van de (water)Geuzen onderweg was.

Om de Spaanse belegering en omsingeling ongedaan te maken besloten de Geuzen in september 1574 de dijken bij Rotterdam en bij Capelle aan de IJssel door te steken. Het omliggende polderland zou op deze manier onder water komen te staan en men hoopte dat de Spaanse troepen dan vanzelf zouden afdruipen. Het slagen van dit plan was echter afhankelijk van een gunstige wind, die het water naar Leiden zou opstuwen.

Gelukkig lukte het bovengenoemde project met het wassende water, want op 18 september 1574 verslechterde het weer en begon het water eindelijk enorm te stijgen. Het water kwam zo hoog dat de Spaanse troepen moesten vluchten hiervoor.

Volgens de overlevering was het de kleine Leidse weesjongen Cornelis Joppenszoon die een dag later op onderzoek uit ging in het verlaten Spaanse legerkamp en daar een ketel met Spaans eten vond, wat wij tegenwoordig kennen als hutspot. Uitgehongerd begon hij hier van te eten en rende vervolgens terug de stad in om de Leidse burgers te berichtten dat de Spanjaarden weg waren en de stad dus na maandenlange belegering bevrijd was.

De uitgeteerde Leidenaren aten het restant hutspot op en de bevrijders (de Geuzen) namen ook eten in de vorm van haring en wittebrood mee.

Jaarlijks wordt dit ontzet op 3 oktober nog steeds gevierd en er wordt dan haring, vers witbrood en hutspot gegeten. Maar volgens mij weten veel Leidenaren niet dat ze eigenlijk een typisch Spaans gerecht eten dat eigenlijk een soort referentie naar de Spaanse bezetter is.


Marcel Verhoeven

Mysteriekenner