Het Mysterie van Kronos en de Tijd

Vadertje Tijd van Peter Paul Rubens
Vadertje Tijd van Peter Paul Rubens

Deze week liep ik in het Museo de Bellas Artes van de stad Valencia en bekeek daar met veel genoegen de tentoonstelling waarbij Melancholie centraal stond. Bij melancholie, dat ook wel weemoed wordt genoemd, speelt onder andere het mijmeren over het verleden en het verstrijken van de tijd een belangrijke rol.

Niet zo verwonderlijk dat er verschillende schilderijen hangen waarop de symbolische figuur van‘Vadertje Tijd’ te zien is. Eén van de uitgangspunten van de expositie over Melancholie was in dit kader een werk van Peter Paul Rubens uit het Prado-museum in Madrid, waarbij het lijkt hoe ogenschijnlijk Vadertje Tijd bezig is om een klein kindje op te eten. Je vraagt je af van wat voor mysterie hier sprake is?
Hoewel deze Vadertje Tijd op dit schilderij van Rubens de typerende herkedbare kenmerken heeft, zoals de grijze lange baard en de zeis, blijkt het bij nader inzien toch geheel iemand anders te zijn. Rubens had hier namelijk Kronos (of Cronus) uitgebeeld, één van de Griekse goden. Kronos was volgens die mythologie de zoon van de hemel- en oergod Ouranos (Uranus) en de godin Gaia. Kronos had zijn vader met een zeis ontmand (!!). Jawel, de godenzoon snijdt het geslachtsdeel van zijn vader eraf, dat klinkt toch wel heel macaber.
De God Kronos (bij de Romeinen bekend als Saturnus) huwde later met de Godin Rhea, zijn zuster. Een heilig orakel had Kronos verteld dat hem ooit hetzelfde lot te wachten stond als dat hij zijn eigen vader had aangedaan. Kronos wilde dit moment niet afwachten en verslond hierop elk kind dat Rhea baarde. De kinderen die Rhea vervolgens kreeg waren Hades, Posseidon, Demeter, Hestia en Hera, die allemaal door Kronos één voor één werden opgepeuzeld. Toen zoon Zeus werd geboren, had Rhea er genoeg van dat haar kinderen steeds werden opgegeten en zij verzon een list. Zij baarde Zeus in het geheim in een grot op Kreta. Om Kronos om de tuin te leiden, bood Rhea hem een steen in doeken gewikkeld aan, die Kronos prompt daarop verslond.
Als godenzoon Zeus later volwassen is, bevrijdt hij zijn broers en zussen uit de buik van zijn vader en er ontstaat de beroemde strijd tussen de goden, ofwel de strijd tussen deze kinderen en hun vader met zijn aanhangers.
Nu is niet alleen het genoemde schilderij van Peter Paul Rubens verklaard, maar ook het schilderij van Francisco de Goya uit het Prado, want ook hier zien we een Kronos die één van zijn kinderen aan het verslinden is.
Toch heeft dit mysterieverhaal nog een staartje: in de loop van de geschiedenis is men Kronos en Vadertje Tijd, die ook wel Chronos (denk maar aan afgeleide woorden als chronologie) wordt genoemd met elkaar gaan verwarren. De namen verschillen dan ook maar een enkele letter en door de uiterlijke kenmerken roepen beide mannen dezelfde associaties op. En symbolisch ‘eet' Vadertje Tijd ook de jeugd op.
Kortom, het mysterie van de kinderverslindende Vader Tijd is eigenlijk gebaseerd op verwarring van twee mythische personen, maar dat maakt het mysterieverhaal alleen maar interessanter.

 

Marcel Verhoeven

Mysteriekenner