Het Mysterie van Sint Maarten 

Schilderij van Sint Maarten die zijn mantel in tweeën snijdt, geschilderd door Anthony van Dijck.
Schilderij van Sint Maarten die zijn mantel in tweeën snijdt, geschilderd door Anthony van Dijck.

Vandaag, 11 november, is het zo’n dag waar waarschijnlijk vele kinderen in Nederland zich op verheugen. Ze mogen vanavond, met lampion in de hand, snoep ophalen en al zingend gaan ze straks langs de deuren “Sinte, sinte Maarten, de koeien hebben staarten....”.
Wist u trouwens dat Sint Maarten de beschermheilige van de stad Utrecht is en dat de Dom aldaar oorspronkelijk de Sint Maartenskathedraal heet? Afgelopen maand gaf ik een cursus over ‘Verborgen Symboliek’ en sprak ik over de talrijke heiligen en over hun soms mysterieuze oorsprong. Ik vertelde tijdens deze cursus over het mysterie dat sommige (katholieke) heiligen waarschijnlijk een heidense herkomst hebben. En ook kwam ter sprake dat heiligen in de kunst vaak te herkennen zijn aan hun symbolen en attributen. Dit geldt ook voor Sint Maarten, zijn herkenningtekens zijn overigens niet de gekleurde lampionnen.
Sint Maarten, oftewel Martinus, werd geboren in het jaar 316 in Savaria, het huidige Szombathely in Hongarije. Hij werd soldaat in het Romeinse leger en trok op naar Galië. Op een zeer koude dag in de winter zag Maarten een arme man zonder jas in de sneeuw zitten. Hij sneed met zijn zwaard zijn eigen mantel doormidden en gaf de arme man een helft hiervan tegen de kou. Regelmatig wordt deze daad uitgebeeld, bijvoorbeeld op het schilderij van de 17de eeuwse Vlaamse meester Anthony van Dijck.
Een echt mysterie voor mij blijft waarom Sint Maarten slechts de helft van zijn mantel gaf en niet gewoon zijn hele jas weggaf. Nu was het immers een kapot kledingstuk dat een groot deel van zijn waarde had verloren.
Na nog een aantal andere nobele daden werd Martinus trouwens door de bevolking van Tours gekozen tot bisschop. Hij overleed op 11 november 397 en op de feestdag van deze heilige is het gebruikelijk om kinderen iets te geven. Sint Maarten wordt in dat kader vaak in één adem genoemd met die ander heilige kindervriend; Sint Nicolaas, die inmiddels, geloof ik, wel al weer (bijna) in Nederland gearriveerd is, maar zijn daadwerkelijk feestdag is pas volgende maand, namelijk op 6 december.

Beeld van Sint Nicolaas (1875) uit de collectie van museum ‘Ons’ Lieve Heer op Solder’ in Amsterdam
Beeld van Sint Nicolaas (1875) uit de collectie van museum ‘Ons’ Lieve Heer op Solder’ in Amsterdam

Tegenwoordig is er de vrees dat de traditionele Hollandse feesten verdwijnen, maar sint Maarten bewijst het tegendeel. In mijn jeugd werd dit feest niet in Amsterdam gevierd, het was toen echt een feest van dorpen en steden boven het IJ.
Op een gegeven moment verschenen er in de jaren ’80 van de 20ste eeuw kinderen in de straten van Amsterdam-West. Er doken her en der ook in de rest van Amsterdam kinderen met lampionnetjes op, die al zingend van deur tot deur gingen in mijn geliefde stad, waar het feest al eeuwen verdwenen was. Nog grappiger is het feit dat het feest op dit moment niet populair is bij katholieken of protestanten kinderen, maar meer bij ongelovigen en met name moslimkinderen. Al zingend vragen ze om snoep en dat is in mijn ogen heel verbazingwekkend, want sint Maarten is oorspronkelijk een bedelfeest en is in deze enorme rijke samenleving onder alle bevolkingsgroepen opeens populairder dan ooit.

Als een eerbetoon aan Sint Maarten besloot ik op deze ochtend van 11 november naar de Iglesia de San Martín, oftewel de kerk van Sint Maarten, hier in Valencia te gaan. Na een korte wandeling in de zon door de oude binnenstad van deze historische Spaanse stad herkende ik de kerk die gewijd is aan deze heilige direct, want aan de buitenkant op de voorgevel boven de entree staat een sculptuur van de beroemde ridder die bezig is zijn mantel doormidden te snijden terwijl de arme bedelaar met zijn armen omhoog reikt.

Terwijl ik naar binnen liep en het weelderige barokke interieur bewonderde, dacht ik aan de vele tienduizenden kinderen in Nederland die al zingend vanavond het vele snoep verorberen.

Allen een fijne Sint Maarten gewenst!


Marcel Verhoeven

Mysteriekenner