Helsinki, Europa’s meest noordelijke hoofdstad 

De witte domkerk domineert de Skyline van Helsinki
De witte domkerk domineert de Skyline van Helsinki

Afgelopen week bezocht ik met het hele gezin Helsinki. Vanuit de Baltische hoofdstad Tallinn, waar we een aantal dagen doorgebracht hadden, namen we de ferry-boot, die ons in ongeveer twee uur naar de overkant van de Oostzee zou varen. In een relatief korte vaartijd zouden we in een bijzondere en inspirerende wereldstad gaan vertoeven. Toen de Finse hoofdstad langzaam in zicht kwam passeerden we enige eilanden die voor de kust van Finland gesitueerd waren. In de verte zag ik op één van deze kusteilanden delen van een fortificatie liggen. Het was het indrukwekkende Sveaborg, oftewel in het Nederlands ‘Zweedse Burcht’, een historische vesting die door de Zweden op zes verschillende eilanden voor de haven van Helsinki was gebouwd. Dit historische militaire bouwwerk zegt ook direct iets over de geschiedenis van Finland en zijn hoofdstad, namelijk dat het vanaf 1200 tot 1809 een onderdeel van het Zweedse Rijk was.

Meer dan 600 jaar Zweedse ‘overheersing’ heeft er voor gezorgd dat er in Helsinki nog steeds veel sporen van het Zweedse verleden te bemerken zijn. Zo spreekt een klein deel van haar inwoners nog steeds Zweeds en is Finland daarom dan ook officieel een tweetalig land. Helsinki is een zogenaamde tweetalige gemeente waarbij een meerderheid, ongeveer 85 %, Fins spreekt en een minderheid van circa 6 % Zweeds als moedertaal heeft. Het was me inderdaad al opgevallen dat op de hoeken van de straat er telkens twee straatnaambordjes onder elkaar bevestigd waren. De bovenste geeft de Finse straatnaam aan en de onderste is in het Zweeds geschreven. Je krijgt een beetje hetzelfde gevoel zoals in het tweetalige Brussel, Barcelona, Dublin of Edinburgh, waar ook alle officiële mededelingen en straatborden dubbel in twee talen worden weergegeven.

De Zweedse periode van Finland kwam ten einde toen het naburige Rusland begin 19de eeuw het land veroverde en Finland een groothertogdom werd, waarbij de Tsaar de rol van hertog of grootvorst van Finland vertolkte. Het was in deze periode dat Finland onder grote Russische invloed stond en dat zag ik direct toen ik uiteindelijk voet aan wal zette in Helsinki. Op een heuvel nabij de haven doemde een grote in baksteen uitgevoerde Russisch Orthodoxe kerk op, die ik in de loop van dit weekend natuurlijk ook heb bezocht. Net iets imposanter dan deze orthodoxe kerk is trouwens de grote witte Domkerk die voor de overwegend Luthers Finnen is gebouwd en de skyline van Helsinki domineert.

Terwijl ik later deze week over de markt op het haventerrein wandelde zag ik een zuil met een tweekoppige adelaar erop die ter ere van de toenmalige Russische Tsaar hier is opgericht. Daarachter wapperde op een groot monumentaal stadspaleis de Zweedse vlag als herkenning van de Zweedse ambassade. Beide buurlanden maken dus nog steeds hun belangrijke verleden in Helsinki voor elke bezoeker goed kenbaar. Dat wordt nog eens herhaald als je het nabij gelegen Senaatsplein op loopt en daar het standbeeld ziet staan van Tsaar Alexander II.

In 1917 riepen de Finnen de onafhankelijkheid uit en diende er eerst nog een Burgeroorlog gestreden te worden tussen socialisten die trouw bleven aan het nieuwe communistische Rusland en de ‘witte’ republikeinse Finnen. Deze laatsten stonden onder leiding van generaal Carl Gustaf Mannerheim die de strijd ten gunste van zijn achterban wist te beslechten. In 1918 was het een feit dat Finland definitief een onafhankelijk land zou zijn en het duurde nog tot 1920 tot de grote buur Rusland dit ook zou accepteren. Mannerheim werd door de meeste Finnen gezien als de grote held en uiteindelijk schopte hij het in 1944 tot president van het jonge Finland. In het roerige Europa ten tijden van de Tweede Wereldoorlog wist Finland zicht te handhaven tussen het nazi-Duitsland en het Communistische Rusland waarbij Finland nog rake klappen van beide partijen te voortduren heeft gekregen. Maar Finland wist zijn rol als neutraal vrij en onafhankelijk land te behouden. Mannerheim werd na zijn dood in 1951 als een groot staatsman gezien en in 1960 kreeg hij onder ander een monumentaal ruiterstandbeeld, dat prominent tegenover het Finse parlementsgebouw en voor het Moderne Kunstmuseum (Kiasma) staat, gelegen aan de brede boulevard die ook naar Mannerheim genoemd is.

Vele decennia vertolkte Finland een soort bufferrol tussen het Sovjet Unie en de rest van Europa. Tegenwoordig is Finland, met de hoofdstad Helsinki, een volwaardig lid van de Europese Unie inclusief de euromunt en heeft zijn specifieke status van bruggenbouwer tussen Oost- en West-Europa helaas een beetje verloren. Echter, door zijn bijzondere geschiedenis aangevuld met vele voorbeelden uit de kunst- en cultuurgeschiedenis valt er veel te beleven in Helsinki en is een bezoek meer dan waard!

 

Marcel Verhoeven

Europakenner