De ontvoering van Europa

Zeus als stier, met prinses Europa op zijn rug op een fresco in Pompeï
Zeus als stier, met prinses Europa op zijn rug op een fresco in Pompeï

Zoals ik laatst al schreef ben ik echt een fan van Europa. De voorliefde voor dit werelddeel heeft niets te maken met alle perikelen rond de Europese Unie (E.U.), want dit politieke systeem staat natuurlijk niet gelijk aan de prachtige zaken die ons schitterende continent ons te bieden heeft. Ik schreef al eens eerder dat ik de diversiteit van Europa geweldig vind en dat een eventuele politieke eenheid niet tot een culturele eenheidsworst moet gaan leiden, met Europese steden waar alleen nog maar dezelfde winkels en restaurants te vinden zijn zoals McDonalds, Starbucks, H&M, en Peek & Cloppenburg

De laatste tijd, als ik lees over wat ‘de Grieken’ ons zogenaamd in Europa allemaal aandoen, dan moet ik denken aan een oud Grieks verhaal.

De naam Europa heeft zijn oorsprong in de Griekse Mythologie. De Griekse oppergod Zeus werd verliefd op een Fenicische prinses genaamd Europa en om haar voor zich te winnen veranderde Zeus zich zelf in een witte stier. Deze vermomming was ook bedoeld om zich aan het oog van zijn jaloerse vrouw, de Godin Hera, te onttrekken.

Een zeer oude versie van dit verhaal van Zeus en prinses Europa is te zien op een fresco uit Pompeï die tegenwoordig in het Nationaal Archeologisch Museum in Napels tentoongesteld wordt. We zien op deze oude schildering Europa op de rug van de stier (Zeus) staan afgebeeld, met wat vriendinnen er om heen. Het verhaal gaat namelijk dat de jonge Europa op een dag met haar vriendinnen, waarschijnlijk hofdames, aan het spelen is op het strand in de buurt van Sidon (een plaats ergens in het huidige Libanon). Van een afstand werd Zeus getroffen door de charmes van deze jonge knappe prinses. Zogezegd vermomd als stier komt Zeus naderbij tot het groepje jonge dames. De vriendinnen zetten prinses Europa aan om op de rug van de ogenschijnlijke tamme stier te gaan zitten.

Deze scene is behoorlijk vaak in de kunstgeschiedenis afgebeeld. Een zoetsappige versie is geschilderd in 1747, door de Franse schilder François Boucher, die tegenwoordig in het Louvre te zien is. Naast de schaars geklede Europa en wulps uitziende vriendinnen zien we op dit schilderij ook nog talrijke cupidootjes boven Europa vliegen en in de nabij gelegen zee liggen allerlei zeegoden. Het lijkt of op het schilderij echt een feestje gaande is!

Op een kunstwerk van Peter Paul Rubens uit het Prado Museum in Madrid, met dit zelfde thema, is te zien wat er vervolgens in het mythologische verhaal gebeurt. Terwijl prinses Europa spelenderwijs, door haar vriendinnen aangemoedigd, op de stier is geklommen, loopt het beest eerst rustig, maar aanstonds steeds sneller, naar de zee en springt er vervolgens in. Europa klemt zich, zoals op het schilderij van Rubens te zien is, aan de rug van de stier vast terwijl op de waterkant haar vriendinnen in paniek aan het schreeuwen zijn. Dit werk van de Vlaamse meester Rubens is trouwens een kopie van een zelfde schilderij van de Italiaanse Renaissance meester Titiaan, die dit ooit voor de Spaanse koning Filips II schilderde.

Het zelfde moment uit de Europa-mythe is trouwens te zien op een werk van Rembrandt, waarbij niet alleen de vriendinnen om de kant in paniek staan te schreeuwen maar waarbij ook een koets te zien is met een verbouwereerde koetsier die het hele schouwspel in verbijstering gadeslaat. 

Uiteindelijk zal de stier haar meenemen naar het Griekse eiland Kreta, waar hij zich aan Europa openbaart als de God Zeus. Vervolgens bedrijven Europa en Zeus met elkaar de liefde en zal zij later een kind van hem baren. Het hele werelddeel boven Kreta zou voortaan de naam hebben van deze Fenicische prinses!

Met name het ontvoeringsmoment van Europa blijft een geliefd thema. Grappig is het feit dat op het geld, waar de eenwording van ons werelddeel nu een beetje op vast lijkt te lopen, ook de als stier vermomde Zeus en prinses Europa zijn afgebeeld. Dit is namelijk het geval op de twee euromunt uit Griekenland. Is dit symbolisch voor het gevoel dat de huidige Grieken op dit moment hebben? Voelen zij zich nu ook niet een beetje ontvoerd door de strenge monetaire maatregelen van de EU?

Als een soort prefiguratie van wat ooit zou gaan komen lijkt het oude voormalige bankbiljet van vijf Duitse mark met de prominente afbeelding van een zelfverzekerde Germaans aandoende prinses Europa op een onderdanige stier wel heel toepasselijk. Het lijkt wel of de Duits ‘vijf mark Europa’ zich supermachtig voelt en terwijl ze de oprijzende zon vast houdt, triomfeert zij tegelijkertijd over de Griekse nederige Zeus.

Zou Europa op dit moment wederom ontvoerd worden? En wie is dan de vermomde stier?


Marcel Verhoeven 

Europakenner