Het Mysterie van Naakt of Bloot

'Le Déjeuner sur l’herbe’ van Manet
'Le Déjeuner sur l’herbe’ van Manet

Regelmatig sta ik met mensen tijdens een rondleiding voor schilderijen of standbeelden waarop naakte dames en heren staan afgebeeld. Vaak trekken deze werken je aan en soms voel je je toch een beetje ongemakkelijk bij het bekijken van deze ongeklede mensen. 
Er ontstond in de geschiedenis wel eens vaker beroering als een vrouw naakt was afgebeeld en voor een groot publiek getoond werd. Een beroemd voorbeeld was in de tweede helft van de 19de eeuw. De kunstenaar Eduard Manet schilderde een naakte vrouw tussen twee eigentijds geklede heren. Dit schilderij met de titel ‘Le Déjeuner sur l’Herbe’ veroorzaakte in Parijs in 1863 een enorm schandaal.
Wat deden de heren op het schilderij eigenlijk met die naakte vrouw? En was de vrouw trouwens naakt of bloot? Je zult zeggen ‘is er verschil tussen naakt en bloot’? Ja, dat is er en dit onderscheid is van groot belang of het schilderij geaccepteerd werd door het publiek of niet. Vrouwen zonder kleren worden in de gehele kunstgeschiedenis geschilderd, ook in de meest preutse tijden. Maar dan moet ik je nog wel even kort uitleggen wat het mysterie van naakt en bloot is.
Bloot is inderdaad zonder kleren aan, wanneer gewone stervelingen zoals jij en ik ’s ochtends onder de douche vandaan komen. Naakt daarentegen zijn de goden en godinnen, zij hebben nooit kleding aangehad.

Het uitbeelden van naakt in de kunst is in alle tijden geheel geaccepteerd en we kennen dan ook prachtige uitbeeldingen van naakte Griekse en Romeinse godheden. Het schetsen van echte bestaande blote vrouwen, hoe mooi en kunstzinnig dit soms ook kan zijn, was in de tijd van Manet ‘not done’. Nu blijft de vraag bij ‘Le Déjeuner sur l’Herbe’ of de dame geaccepteerd naakt is of verfoeilijk bloot? In eerste instantie wilde Manet de suggestie wekken dat de vrouw op het schilderij een ordinaire blote prostituee voorstelde, maar jaren later ontdekte een kunsthistoricus dat de inspiratiebron van de figuren op het schilderij ondermeer een gravure van de Renaissance meester Raphael was. Op het kunstwerk van Raphael zijn goden te zien tijdens het beroemde verhaal van ‘Het Oordeel van Paris’. Er is een verbluffende gelijkenis qua compositie tussen het oude kunstwerk van Raphael en het werk van Manet. Dit zou er dus op duiden dat Manet een godin heeft willen schilderen en dan zou er geen sprake meer zijn van een schandaal. Tja, het is maar hoe je het bekijkt. 
In de kunstgeschiedenis kozen kunstenaars er regelmatig voor om op hun kunstwerken bloot, naakt of zelfs erotiek verhuld te schilderen. Echte zoekplaatjes zijn de genrestukken van onze Hollandse 17de eeuwse meesters waar de seksualiteit in talrijke symbolen verstopt zit. In de 20ste eeuw wist Picasso ook enorme erotische geladenheid aan zijn schilderijen te geven en het werk getiteld Le Rêve (1932) is een uitstekend voorbeeld hiervan. Zie je wat hier uitgebeeld is? Mocht je het niet kunnen ontwaren dan raad ik je aan om mee te doen met de tweedaagse zomercursus over dit onderwerp (klik hier voor meer informatie).

 

Marcel Verhoeven, Mysteriekenner           

verhoeven@mysteriekenner.nl