Aardappelen en kunst

Jörg Immendorff

Van de week schreef ik over de Duitse kunstenaar Anselm Kiefer (geb. 1945) die werken maakt die verwijzen naar de Duitse geschiedenis, zoals de genoemde legendarische Hermanns-Schlacht. Je wordt inderdaad bij Kiefer steeds herinnerd aan het oorlogsverleden van Duitsland. Anders is het bij zijn collega Jörg Immendorff. Immendorff studeerde ook bij Joseph Beuys op de kunstacademie in Düsseldorf. Hij is waarschijnlijk het meest beïnvloed door Beuys, want hij was overtuigt dat kunst er was voor het volk. In de jaren zestig was Immendorff een overtuigde Mao-aanhanger en gebruikte zijn politieke mening ook als onderwerp in zijn schilderijen.

Kunst hoort volgens Immendorff onder het proletariaat te verkeren. Hij zei zelfs ooit: ‘Kunst moet de functie van de aardappel overnemen’. Of hij dit standpunt tot het eind van zijn leven is blijven behouden is mij onbekend. Zijn werken in de serie ‘Café Deutschland’ uit eind jaren ’70 geven de problematiek rond het gedeelde Duitsland weer. In figuratieve expressieve schilderijen vereeuwigt hij Duitsland als een louche kroeg, waar belangrijke personen uit de politieke en culturele wereld rond de Stammtisch zitten. Het café en zelfs de stamtafel worden regelmatig op deze schilderijen gescheiden door de beruchte muur of een prikkeldraadversperring om symbolisch de tweedeling van Duitsland weer te geven.

Op verschillende schilderijen zien we een man met een baard en een uitgestoken hand door de muur. Dit is de in de DDR wonende kunstenaar A.R. Penck, waar Immendorff in 1976 bevriend mee raakte. Vanaf de jaren negentig was Immendorff een gevierde kunstenaar in Duitsland. Hij werd, net als zijn leermeester Beuys ooit was, professor op de toonaangevende kunstacademie in Düsseldorf. Door een zeldzame zenuwziekte waar Immendorff al vele jaren aan leed, overleed hij op 28 mei 2007 op 61 jarige leeftijd. Eén van zijn laatste belangrijke opdrachten was een officieel portret van oud-kanselier Gerhard Schröder.

Immendorff was best wel een beetje controversiële man. Hij wist de media te bespelen en haalde de Duitse kranten toen hij in 2000 met een dertig jaar jongere vriendin trouwde. En nog opzienbarender was een feest dat hij in 2003 in een Düsseldorfse hotelkamer gaf. Het was een wilde party met prostituees en cocaïne. Dit beeld van een stoere hedendaagse kunstenaar die zich gedroeg als een popidool volgens het principe van ‘sex, drugs en rock and roll’ was moeilijk te verenigen met de breekbare zieke man die hij aan het eind van zijn leven was.